Osmanlı Devleti'nin on beşinci şeyhülislamı. On altıncı şeyhülislam olarak da kabul edilir. Bu ihtilaf, Molla Yegan'ın şeyhülislam kabul edilip edilmemesinden ileri gelmektedir. Bazıları onu ikinci şeyhülislam olarak kabul ederler. Yenişehir kadısı Mehmed Efendi'nin oğludur. Esmaü'l-müellifin'de ismi Ahmed, babasının ismi de Ali olarak bildirilmektedir. Selçuklu sultanlarının saltanatgâhı olan Konya şehrindendir. Büyük dedesi Düruz Efendi diye meşhurdur. Konya'da 900 (m. 1494) senesinde doğdu. 985 (m. 1577)'de İstanbul'da vefat etti. Cenaze namazı Fatih Camii'nde kılınıp Eyüp'te Mihrişah Sultan Türbesi'nin karşısına defnedildi.
İlk tahsilini memleketinde tamamlayan Hamid Efendi, 922 (m. 1516) senesinde yirmi iki yaşlarında iken İstanbul'a geldi. Çivizade Mahmud Paşa Medresesi müderrisi Sa'dî Efendi ve Aşçızade Hasan Çelebi'den ilim tahsil etti. 925 (m. 1519) senesinde Sultaniye Medresesi müderrisi olan Kadri Efendi'nin hizmetinde bulundu. Bu âlimlerden de ilim tahsil ederek, 929 (m. 1522) senesinde onun yanına tezkireci (kâtip) oldu. 940 (m. 1533) senesi Safer ayında, mülazemet (stajyer müderris) oldu. Aynı zamanda Bursa'da Molla Hüsrev Medresesi'ne, sonra Bayezid Paşa Medresesi'ne tayin edildi. Buradan Kütahya'daki Germiyanoğlu Medresesi'ne, buradan da Bursa'daki Ahmed Paşa Medresesi'ne müderris oldu. 948 (m. 1541) senesinde, Ebü'l-Leys Ali yerine Davud Paşa Medresesi müderrisi oldu. O sırada on ikinci Osmanlı şeyhülislamı olan Çivizade Mehmed Efendi'ye damat oldu. 952 (m. 1545) senesinde, şehzade hocası olan Ca'fer Efendi yerine Gebze'de Mustafa Paşa Medresesi'ne müderris oldu.
Hamid Efendi'nin Bursa'da ders okuduğu Sultaniye Medresesinin camii. Hamid Efendi'nin karşısında medfun bulunduğu Eyüp'te Mihrişah Sultan Türbesi.
954 (m. 1547) senesinde, Ca'fer İmadî yerine Manisa müftülüğüne tayin edildi. Hamid Efendi'nin ilk mühim vazifesi budur. 955 (m. 1548) senesinde Şehzade Medresesi'ne müderris oldu. 956 (m. 1549) senesi Muharrem ayında, Kara Çelebi yerine Şam müftülüğüne tayin edildi. 957 (m. 1550) senesinde de Celalzade Salih Efendi yerine Mısır müftüsü oldu. 959 (m. 1552) senesinde bu vazifesinden alındı.
Bu ara hacca giden Hamid Efendi, hac ibadetini yerine getirdikten sonra İstanbul'a geldi. 960 (m. 1553) senesinin sonlarında, Fudayl Efendi yerine Ayasofya müderrisliğine getirildi. 961 (m. 1554) senesinde, Kara Çelebi yerine Bursa kadısı oldu. 963 (m. 1556) senesinde İstanbul kadısı, 964 (m. 1557) senesinde ise Abdurrahman Efendi yerine Rumeli kazaskeri oldu. On seneye yakın müddetle bu vazifeyi güzel bir şekilde yürüttü.
Hamid Efendi'nin müderrislik yaptığı Gebze'deki Çoban Mustafa Külliyesi
Rumeli kazaskerliği dokuz sene üç ay sürdü. 974 (m. 1566) senesinde Kanunî Sultan Süleyman tarafından Avusturya'ya sefer açılmıştı. Hamid Efendi de bu sefere katıldı. Zigetvar kalesi fethedildi. Ancak bu sırada Kanunî Sultan Süleyman vefat etti. Yerine oğlu İkinci Selim tahta geçti. Bu seferden dönerken, Belgrat'ta İkinci Selim tarafından Rumeli kazaskerliğinden emekli edildi. Hamid Efendi, dine çok bağlı olup asla taviz vermezdi. Bu hususta da hiç kimseden çekinmezdi. Onu çekemeyenler, Sultan İkinci Selim tarafından emekli edilmesine sebep oldular. Yerine Kadızade tayin edildi.
968 (m. 1560) ve 973 (m. 1565) senelerinde kazaskerlere onar, bilad-ı selase (Eskişehir, Edirne, Bursa) kadılarına beşer, diğer kadılara da üçer mülazım verme kanunu, Hamid Efendi'nin kazaskerliği zamanında çıkarılmıştır. 982 (m. 1574) Şevval ayında, Osmanlı Devleti'nin yetiştirdiği en büyük âlimlerden olan, insanlara ve cinlere fetva veren Ebüssü'ud Efendi vefat edince yerini dolduracak dirayetli ve bilgili bir âlim aradılar. Neticede Hamid Efendi, Ebüssü'ud Efendi yerine şeyhülislam tayin edildi.
Hamid Efendi, üç yıl, bir ay ve yirmi dört gün, şeyhülislamlık makamını güzel bir şekilde idare etti. Faziletli ve takva sahibi bir âlimdi. İlmî ve ahlâkî bakımdan üstün bir zattı. İstanbul'da bir mescit yaptırdı. Mescidin kenarında talebelerin kalması için odalar yaptırıp buraya vazifeliler tayin etti.
Hamid Efendi'nin bir fetvası. Hamid Efendi'nin, Fetava-i Hamidiyye adında bir eseri vardır. Bu eseri, senelerce medreselerde okunmuştur. Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Molla Çelebi Kısmı No: 104'te vardır.
