Hadis, tarih ve Hanbelî mezhebi fıkıh âlimi. Künyesi, Ebü's-Sena olup; ismi, Hammad bin Hibetullah bin Hammad bin Fadl bin Fadlî'dir. 511 (m. 1117) yılında Harran'da doğdu. Doğum yerine nisbetle Harranî denildi. Tüccar ve Saffar lakapları verildi. 598 (m. 1202) yılında Harran'da vefat etti.
Küçük yaşta Harran'daki âlimlerin ilminden istifade edip, temel din bilgilerini ve alet ilimlerini öğrendi. Daha sonra çeşitli ilim merkezlerine seyahatlerde bulundu. Bağdat'ta Ebü'l-Kasım Semerkandî, Ebu Bekr bin Zagunî, Sa'id bin Benna; Herat'ta Mes'ud bin Muhammed bin Ganîm, Abdüsselam bin Ahmed; Mısır'da İbn-i Rifaa Sa'dî; İskenderiyye'de Hafız Ebu Tahir Silefî ve daha birçok âlimden hadis-i şerif öğrenip ilim tahsil etti.
Gittiği yerlerdeki âlimlerin kitaplarını, seyahat ettiği diğer şehirlerde yaydı. Allahü Teâlâ nın dinine hizmet etmek için öğrendiği hadis-i şerifleri ezberledi. Âlimlerin hayatlarını, hadis-i şerif rivayet edenlerin üstünlüklerini öğrendi. Onların güzel ahlâklarını, örnek hayatlarını, ibretli sözlerini kitaplarında yazdı.
Vakitlerini, ilim öğrenmek, öğretmek ve ibadet etmekle geçirirdi. Çok sabırlı ve cömertti. Güler yüzü, tatlı dili ile insanlara emr-i ma'rûf yapar, doğru yolu gösterirdi. Allahü Teâlâ nın dinine hizmet etmenin ehemmiyetinden sık sık bahseder, Allahü Teâlâ nın emir ve yasaklarını bilmeyenlere öğretmeyenlerin mesuliyetten kurtulamayacaklarını anlatırdı.
Pek çok talebe yetiştirdi. Yetiştirmiş olduğu âlimler, kendisinden aldıkları ilmi insanlara yaydılar. Muvaffakuddin, Abdülkadir Revhavî, Hafız Ziya, İbn-i Abdüddaim, Necib Harranî, Sehavî, Mukrî ve daha birçok âlim ondan ilim öğrenenler arasındaydı.
Eserleri
Güzel şiirler ve kıymetli kitaplar yazan Ebü's-Sena Hammad bin Hibetullah, kendi memleketi olan Harran'ın âlimleri ve tarihi hakkında “Tarih-i Harran” adlı bir eser yazdı. Bu kitabının birinci cildini yalnız “Ahmed” ismindeki zatlara ayırdı. Diğer eserlerinin isimleri bilinmemektedir. Ayrıca şiir de yazmıştır.
