Hadis ve fıkıh âlimlerinden. İsmi, Muhammed bin Musa bin Osman; künyesi Ebu Bekr, lakabı Zeyneddin Hemedanî'dir. 548 (m. 1153)'te Hemedan'da doğdu. 584 (m. 1188) senesinde Bağdat'ta vefat etti. Şünuziyye Kabristanı'na defnedildi. Hadis ilminde hafız (yüzbin hadis-i şerifi senetleriyle ezbere bilen) derecesinde âlimdir. Hemedan'da Ebü'l-Vakt Abdülevvel bin İsa Siczî'den, Şehrdar bin Şireveyh'ten, Ebu Zür'a Tahir bin Muhammed el-Makdisî'den, Ebu Alâ Hasan bin Ahmed'den, Ma'mer bin Fahir'den ve diğer âlimlerden hadis-i şerif işitmiştir.
Hazimî hazretlerinin hadiste nasih ve mensuh konusunda yazdığı Kitabü'l itibar fi'n-nasih ve'l-mensuh mine'l-asar adlı eserinin yazma nüshasının unvan sayfası (sağda) ve ilk iki sayfası (solda). Eser, Köprülü Kütüphanesi 248 numarada kayıtlıdır.
İlim öğrenmek için Bağdat'a, Musul'a, Vasıt'a, Basra'ya, İsfehan'a, Cezire'ye ve Hicaz'a gitti. Buralarda pek çok âlimden ilim aldı. Musul hatibi Ebü'l-Fadl Ebu Musa Medenî gibi âlimler bunlardandır. Es-Silefî'den, İbn-i Sem'anî'den, Ebu Abdullah Rüstümî'den de icazet almıştır. Kendisinden ise; Ebu Abdullah ed-Dübeysî, İbn-i Ebu Ca'fer, Ali bin Paseveyh ve diğerleri rivayette bulunmuştur. İbn-i Dübeysî onun hakkında şöyle demiştir: “Gençliğinde Bağdat'a gelip yerleşti. Zamanın âlimlerinden Şafiî mezhebinin fıkıh bilgilerini öğrendi. Hadis ilminde de yetişip meşhur oldu. Züht sahibiydi ve çok ibadet ederdi. Hadis ilmine dair çok eser yazdı.” İbn-i Neccar da; “Hadis âlimlerinin meşhuru idi. Hadis-i şeriflerle bildirilen fıkıh bilgilerini, hadis-i şeriflerin manalarını ve rivayet eden ravilerin hâllerini gayet iyi bilirdi.” demiştir.
Eserleri:
1- El-İ'tibar fi'n-nasih ve'l-mensuh mine'l-asar: Hadis ilminde nasih ve mensuh meselesini en iyi anlatan eser kabul edilmektedir. 1360 yılında Haydarabad'da basılmıştır.
2- Şürutü'l-eimmeti'l-hamse: Kitapta, Buharî, Müslim, Ebu Davud, Tirmizî ve Nesaî'nin hadis rivayeti hususundaki şartlarını ele almıştır. Birkaç defa basılan eserin en son neşri 1997'de Beyrut'ta yapılmıştır.
3- Me'ttefeka lafzuhu ve'f-tereka müsemmahu fi'l-emakin ve'l-büldani'l-müştebehe fi'l-hat: Eser 1980'de Riyad'da ve 1987'de Frankfurt'ta tıpkıbasımı yapılmıştır.
4- Ucaletü'l-mübtedî ve fudaletü'l-müntehî fi'n-neseb: Eser 1965'te Kahire'de yayınlanmıştır.
Hazimî hazretlerinin Şürutü'l eimmeti'l-hamse adlı eserinin kapak sayfası. Bu eserinde, Buharî, Müslim, Ebu Davud, Tirmizî ve Nesaî'nin hadis rivayeti hususundaki şartlarını ele almıştır.
Kaynaklarda Hazimî'nin şu eserlerinden de bahsedilmektedir: El-Faysal fî müştebihi'n nisbe, Silsiletü'z-zeheb fî ma revahü'l-İmam Ahmed bin Hanbel ani'l-İmam eş-Şafiî, Kitabü'd-Duafa ve Mechulin, Kitabu Tehzibi'l İkmal li'l-Emir İbn-i Makula ve beyani evhamih, Kitabu Istılahi'n-nüssab fî ilmi'l-ensab.
İbn-i Neccar şöyle demiştir: “Komşum Ebü'l Kasım Mukrî bana şöyle anlattı: Hazimî, Bedî denilen bir zatın medresesinde kalırdı. Geceleri, sabaha kadar kitap okumak ve yazmakla vaktini geçirirdi. Bu hâlini gören Bedî, onun istirahat etmesini istediği için, hizmetçiye; “Lambasına koymak için bezir yağı verme ki, gece uyuyup dinlensin.” diye tembih etti. Lambasının yağı bitince, hizmetçiden istemişti. Hizmetçi özür dileyerek veremeyeceğini söyledi. Bunun üzerine odasına girip, sabaha kadar namaz kıldı. Sabaha doğru odasına varıp baktılar, namaz kılıyor gördüler.” Çok ibadet eden, vera ve takva sahibi kıymetli bir âlimdi.
