Hadis âlimi. İsmi Yusuf bin Muhammed bin Ömer bin Ali bin Muhammed bin Hameveyh el-Cüveynî olup künyesi Ebü'l-Muzaffer'dir. İbn-i Hameveyh diye meşhur oldu. Lakabı Fahreddin'dir. 580 (m. 1184) senesinde Şam'da doğdu. 647 (m. 1250) senesinde Mısır'da, Mansura yakınlarındaki savaşta şehit oldu. Cenazesi Kahire'de Karafe Kabristanı'na defnedildi.
İbn-i Hameveyh'in ailesi aslen Nişaburludur. Altıncı asrın ikinci yarısından sonra Şam'a, oradan Mısır'a geldiler. Ailesi, âlim kimselerdi. İbn-i Hameveyh Şam'da doğdu. Orada ilim ve edep öğrendi. Mansur bin Ebü'l-Hasan et-Taberî, Muhammed bin Yusuf el-Gaznevî ve birçok âlimden hadis-i şerif dinledi. İlim öğrenmek için Mısır'a gitti.
İbn-i Hameveyh, akl-ı selim sahibi olup, görüşü isabetli, cesur ve çok cömertti. Sultan Muhammed bin Muhammed ile görüştü. Sultanın yardım istediği konularda ona yardımcı oldu. Sultan Muhammed'in yerine geçen Sultan Necmeddin, İbn-i Hameveyh'e sıkıntı verdi ve hapsettirdi. Daha sonra onu hapisten çıkarıp özür diledi ve ordunun başına kumandan tayin etti. İbn-i Hameveyh, mühim tedbirler alıp her şeyi düzene koydu. Herkesin sevgi ve itibarını kazandı. Haçlı ordusu Dimyat üzerine yürüyünce, kumandası altındaki ordu ile memleketi müdafaa için tedbirler aldı. İslam ordusu ile haçlılar arasında şiddetli muharebeler oldu. İbn-i Hameveyh, düşman Mansura şehrine yönelince seher vakti orduya hücum emri vererek, dini için, vatanı için kahramanca çarpıştı. Aldığı kılıç yaraları yüzünden şehit oldu.
Şöyle anlatılır: “İbn-i Hameveyh, daha önce Sultan ile Şam'a gelişinde, âlim ve kâmil bir zat olan El-İmad en-Nühhas ona; “Ey Fahreddin, kaç gün buradasınız?” diye sorunca. O da; “Bu gün son gündür.” dedi ve; “Ey Emadüddin! Allahü tealanın Cennet'te bana, senden daha üstün dereceler vereceğini ümit ediyorum.” buyurdu. Allahü teala, onu yalancı çıkarmayarak, Mansura'daki harpte düşmanlara karşı savaştı ve dini ve vatanı için şehit oldu.”
İbn-i Hameveyh'in yazdığı eserlerden ikisi şunlardır: Takvimü'n-Nedim ve Akabü'n Naim ve'l-Mukim, Divan-ı Şi'r.
El-A'lam; cilt-8, sh. 8
Şezeratü'z-zeheb; cilt-5, sh. 238
Tabakatü'ş-Şafiiyye; cilt-8, sh. 363
El-Bidaye ve'n-nihaye; cilt-13, sh. 93
Zeyl-i Ravdateyn; sh. 184
Mu'cemü'l-müellifîn; cilt-13, sh. 331
Keşfü'z-zünun; cilt-1, sh. 470
Brockelmann Sup.; cilt-1, sh. 490
