İsfehan'da yetişen hadis, tefsir ve tarih âlimlerinin büyüklerinden. İsmi, Ahmed bin Musa bin Merdüveyh el-İsfehanî olup; künyesi, Ebu Bekr'dir. İbn-i Merdüveyh (Merduye) diye tanınır. Hadis ilminde çok bilgisi vardı. 323 (m. 935)'te İsfehan'da doğdu. 410 (m. 1019) senesi Ramazan-ı şerif ayında vefat etti. İsfehan ve Irak âlimlerinden ders okudu. Ebu Sehl bin Ziyad, Ahmed bin Abdullah bin Delil, İshak bin Muhammed bin Ali el-Kufî ve başka âlimlerden ilim öğrendi. Kendisinden de, Ebü'l-Kasım ibni Mende, Ebu Abdullah es-Sekafî, Ebu Mutı' el-Mısrî ve başka zatlar ilim öğrendiler. İbn-i Merdüveyh, hadis ilminde sika (güvenilir) bir zat olup, hafızdı. Yani ravileri ile beraber pek çok hadis-i şerifi ezberlemişti. Hadis-i şerifleri rivayet eden ravilerin hâllerini çok iyi bilirdi.
İbn-i Merdüveyh'in Ebu Sehl el Kettan'ın 300 kadar meclisinde tutulan notların toplanmasıyla meydana gelen Emalî adlı eserinden, üç meclisin anlatıldığı Selasetü mecalis min Emali adlı eserin kapak sayfası.
Eserleri:
1- Emalî: Ebu Sehl bin Ziyad el-Kettan'ın yaklaşık 300 kadar meclisinde tutulan notların toplanmasından meydana gelmektedir. Eksik bir nüshası Darü'l-kütübi'z-Zahiriyye'dedir.
2- Muhtârât mine'l-Emâlî: Eksik bir nüshası, British Museum'dadır. 3- Mu'cemu'l büldan, 4- Cüz' fihi intikâ min hadîs-i ehli'l-Basra: Taberanî'nin Hadîs li-ehli'l-Basra adlı eserindeki hadis-i şeriflerden seçilerek derlenen bir eserdir. Bir nüshası Darü'l-Kütübi'z-Zahiriyye'dedir. 5- El-Müstahrec alâ Sahîhi'l-Buharî, 6- Kitabü't-Tefsir: Yedi cilttir. Sonra gelen birçok müfessir onu kaynak olarak almıştır.
İbn-i Merdüveyh'in rivayet ettiği hadis-i şeriflerden bazıları şunlardır:
“Hariçten yiyecek maddesi getirip, onu günün rayicine göre satışa arz eden, tamamını tasadduk etmiş gibidir.”
“Allahü teala size, şehvetinize uymayı ve mal yığmayı emretmemiştir. Fanî olan şu hayat için altın yığanlar (bilsinler ki), hayat, Allahü tealanın elindedir. İyi biliniz ki, ben, ne altın, ne de gümüş yığarım. Hatta yarın için nafaka bile saklamam.”
“İyi ahlâk; gelmeyene gitmen, vermeyene vermen ve zulmedeni bağışlamandır.”
