Endülüs'te yetişen fıkıh âlimlerinden. İsmi, Muhammed bin Ahmed bin Ahmed ibni Rüşd el-Kurtubî el-Endelüsî olup künyesi Ebü'l-Velid'dir. 450 senesi Şevval ayında (Aralık 1058) Kurtuba'da (Cordoba) dünyaya geldi. 520 yılı Zilka'de ayının 11. günü (28 Kasım 1126) Kurtuba'da vefat etti.
Aslen Sirraküş (Saragoza) şehrinden olup Kurtuba'ya yerleşen bir ailedendir. Babası ve dedesi de âlim idi. 595 (m.1198) tarihinde vefat eden felsefeci İbn-i Rüşd el-Hafid'in dedesidir. Bu sebeple İbn-i Rüşd el-Evvel veya İbn-i Rüşd el Ced diye anılır.
Kurtuba'da ilim tahsiline başladı. Önce babasından, sonra zamanın meşhur âlimleri olan Ebu Cafer İbnü'r-Rızk, Ebu Abdullah ibn Ebü'l Afiye ve İbnü't-Talla'dan fıkıh, Ebü'l-Abbas İbnü'd-Delaî ve Ebu Ali el-Gassanî'den hadis, Ebu Mervan İbni Sirac'dan Kur'an-ı Kerim ilimleri, Arap dili ve edebiyatı okudu.
İbn-i Rüşd Evvel'in Malikî fıkhı ile alakalı El-Beyan ve't tahsil adlı eserinin kapak sayfası (sağda) ve El-Mukaddimatü'l-mümehhidat adlı eserin kapak sayfası (solda).
Tarih ve edebiyat üzerinde de derinleşti. Kırk yaşında fetva vermeye başladı. Aynı zamanda imamlığını yaptığı Kurtuba camiinde kurduğu ders halkasına çok sayıda talebe toplandı.
Endülüs'te parlak bir hakimiyet kuran Murabıtlar zamanında hükümdarlardan iltifat gördü. Ülkedeki karışıklıklara son verip birliği yeniden kuran Emir Yusuf bin Tafşin'i karşılamaya giden heyetin içinde İbn-i Rüşd de vardı. 511 (m. 1117) senesinde İbn-i Hamdin'den boşalan Kurtuba Malikî mezhebi başkadılığına (kadiyül cemaa) tayin edildi. Dört sene kadar sonra ilmî çalışmalarına ve telif faaliyetlerine zaman ayıramadığı gerekçesiyle vazifeden affını istedi. Hükümdar bunu kabul etti.
Sonraki devrede kitap yazmaya ve talebe yetiştirmeye ağırlık verdi. Ülkede zaman zaman çıkan huzursuzluklarda arabulucu olarak hizmet etti. Birlik ve beraberliğin sağlanmasında mühim rol oynadı. Bir kadına sarkıntılık eden bir askeri Kurtuba valisi cezalandırmaktan kaçınınca şehirde isyan çıktı.
İbn-i Rüşd'ün baş imamlığını yaptığı İspanya'daki Kurtuba Camii.
Hükümdar Ali bin Yusuf Merrakeş'ten gelerek şehri kuşattı. Kadiyül cemaa İbn-i Rüşd riyasetinde ve İşbiliye kadısı Muhammed bin Davud'un da bulunduğu bir ulema heyeti araya girerek barışı temine muvaffak oldu.
Bu arada Aragon kralı Alfonso I, Gırnata'yı (Granada) kuşattı. Müslümanların hakimiyeti altında yaşayan Hıristiyanlar da kendisine destek verip aynı zamanda hükümdarın kardeşi olan vali Ebu Tahir aciz kalınca İbn-i Rüşd Merrakeş'e giderek hükümdarın huzuruna çıktı. Vaziyeti anlattı. Zimmîlerin bulundukları yerlerden sürülmeleri ve valinin azledilmesini sağladı.
22 Cemazilevvel 520 (15 Haziran 1126) tarihinde Merakeş'ten döndükten sonra rahatsızlandı. Dört ay kadar ders veremedi. Aynı yıl Zilka'de ayının 11. günü (28 Kasım 1126) Kurtuba'da vefat etti. İbni Abbas denilen mezarlığa defnolundu.
İbn-i Rüşd El-Evvel'in yazdığı Mesailü Ebi'l-Velid İbn-i Rüşd adlı eserin kapak sayfası (sağda) ve Fetava İbn-i Rüşd adlı eserinin kapak sayfası (solda).
İbn-i Rüşd, Ehl-i sünnete çok bağlı, Eş'arî itikadında, ağır başlı, üslup ve muhakemesi güçlü, ilmin şerefini üstün tutan, ahlak ve fazileti ile temayüz etmiş bir âlimdi. Hadis ilminde de söz sahibi sayılmıştır. İbn-i Rüşd, Tartuşî ve Mazerî ile beraber zamanının en büyük üç Malikî fakihinden birisi idi. Mezhepte müçtehit kabul edilir. Mesela yol emniyetinin bulunmaması gerekçesiyle zamanındaki Endülüs Müslümanlarına haccın farz olmadığına fetva vermişti. Kitaplarında, fetva verirken fakihlerin istinat ettiği hususları da açıklaması, farklı bir hususiyetidir. Mamafih mezhebin kavillerine sıkı sıkıya bağlılığı ile tanınmıştır. Malikî mezhebindeki en değerli kitaplardan birini yazan Halil bin İshak el-Cündî, kendisini mezhep içi tercihlerde kendisine itibar edilen dört büyük fakihten biri olarak zikreder. Sonra gelen Malikîler de hep kendisinin kavillerini tercih etmiştir.
Eserleri: İbn-i Rüşd'ün çok sayıda eserinden bahsedilir. Bunlardan bazıları şunlardır:
1- El-Beyan ve't-Tahsil: Utbî'ye ait, İmam-ı Malik ve talebelerinin Müdevvene'de bulunmayan kavillerini zikrettiği El-Müstahrec adlı eserin şerhidir. 1988'de Beyrut'ta basılmıştır.
2- El-Mukaddimatü'l-mümehhidat: Müdevvene'deki meselelerin delillendirildiği bir eserdir. 1988'de Beyrut'ta basılmıştır.
3- En-Nevazil: Kendi fetvalarıdır. 1988'de Beyrut'ta basılmıştır.
4- El Cami': Siyer, megazi, tarih, adab ve ahlâka dair bilgiler ihtiva eder. Yirmi yedi cüzdür. Son kısmı 1985'te Amman'da basılmıştır.
5- İhtisaru Müşkili'I-Asar li't-Tahavî,
6- Mukaddimetü'l-Feraiz: İslam'ın beş şartında yer alan dört ibadeti anlatır.
7- Kitabü İhtisari'l-Kütübi'l-Mebsuta, 8- Mesail'ü Ebi'l-Velid İbn-i Rüşd.
