Hadis ve Hanbelî mezhebinin önde gelen âlimlerinden. İsmi, Abdülmugis bin Züheyr bin Alevî el-Harbî'dir. Künyesi, Ebü'l-îz'dir. İbn-i Züheyr diye tanındı. 500 (m. 1107) tarihinde doğduğu tahmin edilen İbn-i Züheyr, Hanbelî mezhebinin kurucusu olan Ahmed bin Hanbel hazretlerine çok benzerdi. Ancak, Ahmed bin Hanbel'in boyu, ondan biraz daha uzundu. İbn-i Züheyr çok takva sahibi olup, haramlardan ve şüpheli olan her şeyden şiddetle kaçınırdı. Güvenilir bir zattı. 583 (m. 1187) senesi Muharrem ayının 13. Pazar günü akşamı vefat etti.
İbn-i Züheyr; Ebü'l-Kasım bin Hüseyin, Ebü'l-İz bin Kadeş, Ebu Galib, Ebu Abdullah bin Ali bin el-Benna, Ebü'l-Hüseyin bin Ferra, el-Müzrefî, Kadı Ebu Bekr el-Ensarî gibi pek çok âlimlerden hadis-i şerif öğrendi. Kendisinden de; Muvaffakuddin, el-Hafız Abdülganî, el-Beha Abdurrahman el-Makdisiyyun, el-Fakih Ebu Abdullah Ahmed gibi büyük zatlar hadis-i şerif rivayetinde bulundular.
İbn-i Züheyr, zamanının büyük âlimleri ve devlet erkanının ileri gelenleri tarafından ziyaret edilirdi. Bir defasında halife en-Nasır tebdil-i kıyafet yaparak, fakir bir kimse kıyafetinde onun ziyaretine gitti. İbn-i Züheyr halifeyi o kıyafette tanıdıysa da tanıdığını belli etmedi. Halife, ona, Yezid'e lanet etmenin caiz olup olmadığını sordu. O; “Ben şahsen lanet edilmesine karşıyım. Çünkü bu meseleye caiz diye fetva verecek olursak, insanlar şimdiki halifeyi de lanetleme cesaretini bulurlar.” cevabını verdi. Halife; “Niçin?” diye sordu. “Çünkü halife, hoş olmayan bir takım işleri yapmaktadır. Mesela şu şu işler.” diyerek halifenin hatalarını sıraladı. Bundan gayesi, halifeyi bu kötü ve çirkin işlerinden vazgeçirmekti. Halife, orada bu sözlerden müteessir olarak ayrılmış olacak ki, bir daha bu gibi çirkin işleri yapmadı. Fakat üzüntüsünden, o yılın Muharrem ayında vefat etti. İbn-i Züheyr de aynı yıl vefat etti ve İmam-ı Ahmed'in türbesine defnedildi. Cenaze namazı çok kalabalık oldu. Ya'kub bin Yusuf el-Harbî der ki: “İbn-i Züheyr'i rüyada gördüm. “Allahü teala sana nasıl muamelede bulundu?” diye sordum. Cevabında; “İlim, kabirde insanları diriltir. Cehalet ise, diri insanı ölülere dahil eder.” buyurdu.”
Dübeysî der ki: “İbn-i Züheyr, hadis-i şerif toplamak ve rivayet etmekte büyük bir hassasiyet gösterirdi.”
Eserleri: İbn-i Züheyr, Allahü tealanın emirlerini yapmaya ve yasaklarından kaçınmaya çok dikkat ederdi. Dinine bağlılığı, Kur'an-ı Kerim okumaktaki üstünlüğü ile çok meşhur oldu. Vefatına kadar, insanların kurtuluşu, saadeti için çalıştı. Kitaplar telif etti. En önemli kitapları şunlardır:
1- El-İntisar li Müsnedi'l-İmam Ahmed,
2- Er-Reddü ale'l-mutaassıb,
3- Şerh-i Müsellesati Kutrub fi'l-lüga,
4- Kitabü fî fedail-i Yezid bin Muaviye.
