Fıkıh ve tarih âlimi. İsmi Yusuf bin Tagriberdî bin Abdullah ez-Zahirî olup künyesi Ebü'l-Mehasin'dir. Lakabı Cemaleddin'dir. Anadolu'dan gelme bir Türk'tü. 812 (m. 1410) senesi Şevval ayında Kahire'de doğdu. 874 (m. 1470) senesi Zilhicce ayının beşinde yine orada vefat etti. Sultan Melik Eşref İnal'ın türbesinin yanına defnedildi.
İbn-i Tagriberdî'nin 844 (m. 1440) tarihinde Kahire'de yaptırmış olduğu İbn-i Tagriberdi Camii.
İbn-i Tagriberdi Cami'nin yandan görünüşü (sağda) ve caminin içinden bir görünüş (solda).
Doğduğu zaman, babası, Sultan Melikü'z-Zahir Berkuk'un hizmetçilerinden idi. Sonra Halep ve Şam valisi oldu. Babası 815 (m. 1412) senesinde vefat etti. Daha küçük yaşta iken, babası vefat eden İbn-i Tagriberdî, eniştelerinden Nasırî bin el-Adim'in sonra Celaleddin Bülkinî'nin yanında yetişti. Kur'an-ı Kerim'i ezberledi. Elfiye, nahiv ve İsagucî mantık kitabını okudu. Fıkhı; Şemseddin ve Alaeddin er-Rumeyn el-Aynî, Ebü'l-Beka bin Dıya Mekkî eş-Şümnî'den tahsil etti. Birçok âlimden ilim tahsil etti. Aruzu en-Nevacî'den, Makamatü'l-Haririyye'yi Kıyamüddin el-Hanefî'den; tıp bilgilerini Selamullah'tan, bedî ve bazı edebiyat türlerini Şihabeddin bin Arabşah'tan öğrendi.
Mekke-i Mükerreme kadısı Ebü's-Se'adat bin Zahire'nin derslerinde bulundu. Şiirlerinden yazdı. Kahire'nin ve başka yerlerin şairlerinin şiirlerini inceledi. İbn-i Hacer Askalanî'nin derslerinde bulunup ondan çok istifade etti. Asrının meşhur âlimlerinden Aynî ile görüşüp ilim öğrendi ve hadis-i şerif dinledi. İbn-i Tahan, İbn-i Berdes, İbn-i Nazırü's-Sahib ders aldığı hocalarındandır. Zeyneddin Zerkeşî, İbn-i Furat ve başka âlimlerden icazet (diploma) aldı. Çok defa hacca gidip geldi. İlk haccı 826 (m. 1422) senesinde oldu.
İbn-i Tagriberdî sultan ailesine olan akrabalığı sebebiyle hiç maddî sıkıntı çekmedi. Hep himaye ve destek gördü. On sultan dönemi gördü. Siyasî hadiseleri yakından takip etti. Bu ona çok büyük bir avantaj sağladı. Aynî'nin vefatından sonra Mısır tarihçilerinin pîri oldu. Mısır tarihçiliği dokuzuncu asırda onunla altın çağını yaşadı. Talebesi Alaeddin ibni Türkmanî onu, tarihçilerin umdesi ve zekasıyla, güzel ahlâkıyla, asaletiyle büyük bir insan olarak tanıtır.
İbn-i Tagriberdî aynı zamanda Arapça ve Türkçe şiirler yazardı. Modern tarihçiler, İbn-i Tagriberdî'nin Mısır'ın en büyük tarihçilerinden biri olduğunu kabul etmektedir.
Kıymetli eserler telif etti. Bazıları şunlardır:
1- Mısır Tarihi: Eserlerinden en meşhur olanıdır. Bu tarih, 857 (m. 1453) senesine kadar olan vakaları, komşu milletler de dahil olmak üzere, mühim zatların tercüme-i hâllerini ilave ederek nakleder. Tashihli nüshası 860-862 (m. 1456) En-Nücumü'z-zahire fî müluki Mısr ve'l-Kahire adı ile 1992'de Beyrut'ta basılmıştır.
2- Mevridü'l-Letafe fî men veliye's-saltanate ve'l-hilafe: Peygamberimizin hayatı ile Eshab-ı Kiram'ın isimlerini ve 842 (m. 1438) senesine kadar Mısır hükümdarları ile vezirlerinin adlarını ihtiva eder. 1997'de Kahire'de basılmıştır.
3- Havadisü'd-Dühur fî meda'l-eyyami ve'ş-şühur: Makrizî'nin es-Sulûk adlı eserinin zeyli olup 1990'da Beyrut'ta basılmıştır.
4- El-Menhelü's-Safî ve'l-Müstevfî ba'del Vafî fî teracimi'l-a'yan: 1993'te Kahire'de basılmıştır.
5- Hilyetü's-sıfat fi'l-esma-i ve's-sınaat.
6- Es-Sükkerü'l-kadıh ve'l-Itrü'l-Fa'ıh,
7- Envaru'z-zahire fi'l-kevakibi't-tahire,
8- Nüzhetü'r-ray fi't-tarih: Yazma bir nüshası Oxford Bodleian Library'dedir.
9- El-Envaru'z-zahire ve'l-kevabibü'l-bahire mine'n-Nücumi'z-zahire: Mısır Tarihi'nin özeti olup iki nüshası Topkapı Sarayı Kütüphanesi III. Ahmed Kısmı No: 2976-2977'de kayıtlıdır.
10- Ed-Delilü'ş-Şafi ale'l-Menheli's-safi: Eser müellifin el-Menhelü's-Safi adlı eserinin özeti olup 1980'de Mekke'de basılmıştır.
11- El-Bahru'z-zahir fî ilmi'l-evail ve'l-evahir: Umumî bir tarih kitabıdır. Çeşitli kütüphanelerde yazmaları vardır.
12- Menşeü'l-letafe fî men veliyye'l-hilafe,
13- El-Beşare fî tekmili'l-işare,
14- Teharifü evladi'l-Arab fi'l-esmai't-Türkiyye,
15- El-İntisar li lugati't-Tatar.
Mısır Sultanı'nın Fatih Sultan Mehmed Han'a yazdığı mektupları bu zat kaleme aldı. Ebü'l-Mehasin, kitaplarını ve tasnif ettiği eserlerini, vefatından önce kendisi için yapılmış olan, türbesinin de bulunduğu medreseye vakfetti. Kulunç rahatsızlığına tutuldu. Vefatına yakın ağrı ve acısı çok şiddetlendi. Vefat edince Eşref İnal türbesi yakınında kendisi için yapılan kısma defnedildi. Kahire'de 844 (m. 1440) tarihinde kendi adıyla anılan bir cami yaptırmıştır.
