Şam'da yetişen hadis âlimlerinden. İsmi Ömer bin Muhammed bin Mansur bin Mesrur el-Eminî ed-Dımaşkî olup künyesi Ebu Hafs ve Ebu Feth'tir. Lakabı İzzeddin olup İbnü'l-Hacib diye tanınmıştır. 593 (m. 1196) senesinde Şam'da doğdu. 630 (m. 1233) senesi Şaban ayının 28'inde Perşembe günü orada vefat etti. Dedesi, Mansur bin Mesrur, Basra emini (valisi) Eminü'd-devle'nin hacibi (kapıcısı) idi. Buna nisbetle, kendisine İbnü'l-Hacib denilmiştir.
Hadis ve fıkıh gibi naklî ilimlerle birlikte, tarih ve coğrafya gibi ilimlerde de çok ileri olan İbnü'l-Hacib, ilim öğrenmek maksadıyla birçok beldeyi gezdi. Şam, Bağdat, İskenderiyye, Erbil, Musul, Halep, Mekke-i Mükerreme, Medine-i Münevvere ve başka yerlerde âlimlerden okudu. Musa bin Abdullah, Musa bin Abdülkadir, İbn-i Ebu Lukma, Feth bin Abdüsselam, Abdülkavi bin Habbab ve başka âlimlerden ilim öğrendi. Zekiyyüddin el-Berzalî, Ebu Musa er-Ra'inî, Cemaleddin İbnü's-Sabunî ve başka âlimler de ondan ilim öğrendiler.
Ebu Muhammed el-Münzirî diyor ki: “İbnü'l-Hacib vefat ettiğinde, kırk yaşına gelmemişti 37 yaşındaydı. Aklı, fehmi (anlayışı), dikkat ve uyanıklılığı fevkaladeydi. İlim öğrenmekte, öğretmekte ve yaymaktaki gayreti pek fazlaydı. Bunun için ilmî toplantılar yapardı.”
Zamanında bulunan âlimler arasında pek üstün bir yeri vardı. Günlerinin çoğunu oruçla geçirirdi. Devamlı olarak dinler, dinlediklerini yazar, yemek, içmek, sanki aklına bile gelmezdi. Herkes onun bu gayretine, ilminin çokluğuna hayret ederdi. İlmin kıymetini bilenler kendisine gıpta ederler, imrenirlerdi. Dinin emirlerine son derece bağlı, çok hayır ve hasenat sahibi, sağlam, güvenilir bir zattı.
Bilinen tek eseri Mu'cemü'ş-şüyuh'tur. Bu zatı, Şafiye ve Kafiye kitaplarının sahibi olan İbnü'l-Hacib Osman bin Ömer ile karıştırmamalıdır.
