Hadis ve Hanbelî mezhebi fıkıh âlimi. Künyesi, Ebu Bekr olup; ismi, Mübarek bin Kâmil bin Muhammed bin Hüseyin'dir. 495 (m. 1101) yılında Bağdat'ta Zaferiyye mahallesinde doğdu. Doğum yerine nisbetle Bağdadî ve Zaferî denildi. Haffaf lakabı verildi. 543 (m. 1148) yılında Bağdat'ta vefat etti. Şünuziyye Kabristanı'na defnedildi.
Küçük yaşta Kur'an-ı Kerim'i ezberleyen İbnü'l-Haffaf, çeşitli kıraatlere ait rivayetleri okudu. On bir yaşında hadis-i şerif öğrenmeye başladı. Çok hadis-i şerif dinledi. Ebü'l-Kasım bin Beyan, Ebu Ali bin Şihab, Ebu Talib bin Yusuf, Ebu Sa'd bin Tüyurî, İbn-i Şüca', Zühlî, Ebü'l-Ganaim Nursî, Ebü'l-Vefa bin Akil ve daha birçok âlimden hadis-i şerif dinleyip ilim öğrendi. Üç bin âlimden hadis-i şerif dinlediği rivayet edilmektedir. Daima hadis-i şerif âlimi olan hafızlarla beraber bulunur, hadis âlimlerinin hâllerini ve hayatlarını araştırırdı. Hadis âlimlerinin hayatları hakkında çalışan âlimler silsilesinin son halkası oldu. Hocalarının hayat ve hâllerini yazdı. Onlardan duyduğu hadis-i şerifleri kitaplara geçirdi. Hanbelî mezhebi fıkıh bilgilerinin inceliklerine vâkıf oldu.
Talebelere ve gariplere yardımcı olurdu. Çok cömertti. Ahlâkı güzel, hâl ve hareketleri nümuneydi. Allahü tealanın emirlerine uyup yasaklarından sakındığı gibi, öğrenmiş olduğu Peygamber Efendimizin, ahlâkına ve hâllerine de aynen uymaya çalışırdı. İnsanlara Selef-i salihîn'in hâl ve hareketlerini anlatır, sözlerini naklederdi. Haram ve şüpheli şeylerden kaçınır, mubahların birçoğunu da terk ederdi. Vakitlerini Allahü tealanın razı olduğu işler için harcar, ilim öğrenmek ve öğretmek için uğraşırdı.
Birçok talebe yetiştirdi. Bunlardan bir kısmı kendi çocuklarıydı. Kendi el yazısı ile, hocalarının eserlerini yazardı. Kendi telifi ve tasnifi olarak da pek çok eser yazdı. Bunlardan Sülvetü'l-ahzan üç yüz cüzden fazlaydı. Nesimü'r-ruh ve Mu'cemü'ş-şüyuh da eserleri arasındadır.
