Kıraat, tefsir, hadis ve Malikî mezhebi fıkıh âlimi, edip ve şair. Künyesi, Ebu Muhammed olup; ismi, Kasım bin Feth bin Muhammed bin Yusuf'tur. Endülüs'te Ferec şehrinde, 388 (m. 998) yılında doğdu. Endülüsî ve Ferecî nisbet edildi. İbnü'r-Reyulî diye tanındı. 451 (m. 1059) yılında vefat etti.
Küçük yaşta babasından ilim öğrenmeye başlayan Ebu Muhammed Reyulî, temel din ve Arabî ilimleri öğrendikten sonra, Endülüs'ün çeşitli şehirlerini ziyaret ederek, âlimlerin ilimlerinden istifade etti. Daha sonra Tunus, Mısır ve Hicaz âlimlerinin derslerinde bulundu. Hac esnasında İslam âleminin dört bir tarafından gelen âlimlerle görüştü. Onlardan ilim öğrendi. Birçok kimseden hadis-i şerif işitti. Taliplerine ders verdi. Ebu Ömer Talmenkî ve babası Feth bin Muhammed hocalarının meşhurlarındandı.
Allahü Teâlâ'nın dinini bilmek için çok çalışan İbnü'r-Reyulî, bu konuda lüzumlu olan Arabî fevkalâde öğrendi. Kıraat ve tefsirde âlim oldu. Fıkıh ve hadis-i şerif ilminde söz sahibiydi. Âlimlerin ihtilaf ettikleri şeyleri çok iyi bilirdi. Haram ve şüphelilerden çok sakınır, mubahların birçoğunu da terk ederdi. Yalnız Allahü Teâlâ'nın rızasını kazanmak için çalışır, insanlara nasihat ederek onları Cehennem ateşinden kurtarmaya gayret ederdi.
Tabakatü'l-müfessirîn sahibi Davudî, İbnü'r-Reyulî'nin hayatını anlatırken; “Hadiste, tefsirde ve kıraatte bir benzeri daha yoktu.” demekte, Ebu Muhammed bin Sa'id ise; “İlim ve amelde, vera ve doğrulukta Selef-i salihîn'in (Eshab-ı Kiram, Tabiîn ve Tebe-i tabiîn) yolundaydı. Arabî ilimler, Kur'an ilimleri, fıkıh usulü ve füruunda zamanının en önde gelenlerindendi. Belagati çok yüksekti. Yazısı çok güzel, şiirleri eşsizdi.” demektedirler. Hadis âlimlerinin hayatını ve tarihlerini yazan İmam-ı Zehebî de; “Hadis ilminde âlim, imamların ihtilafında arif idi. Tefsir ve kıraatte âlim, dinde sağlam, vera ve kıraat sahibiydi.”buyurmaktadır.
Vaktini, Allahü Teâlâ'nın dinini öğrenmek, öğretmek ve ibadetle geçiren Ebu Muhammed İbnü'r-Reyulî, pek çok talebe yetiştirdi. Birçok kitap yazdı. Yazmış olduğu eserlerden hadis ilmine dair Kitabü'l-istiab ismi zikredilen kitabıdır.
İbnü'r-Reyulî bir şiirinde şöyle demektedir:
“Ömür geçiyor, bütün hareketler, işler yazılıyor, ahirette yaptıkların karşına çıkarılınca nereye kaçabileceksin? Ey zenginliği ve itibarı ile böbürlenen dünya düşkünü kimse! Sen o kadar şaşkınsın ki, kefenin hazırlanmış, ölüm ensende iken hâlâ gülmektesin.”
