Hadis âlimlerinin büyüklerinden. İsmi Muhammed bin İlmüddin Ali bin Mahmud bin Ahmed es-Sabunî el-Mahmudî olup künyesi Ebu Hamid ve lakabı Cemaleddin'dir. Kelam âlimi İsmail bin Abdurrahman es-Sabunî'nin soyundan geldiği için İbnü's-Sabunî diye tanınmıştır. 604 (m. 1207) senesinde doğdu. 680 (m. 1282) senesi Zilkade ayının ortalarında Şam'da vefat etti. Sıfh-i Kasiyun denilen yerde defnedildi.
Zamanında bulunan büyük âlimler ile görüşüp kendilerinden ilim öğrendi. Kadı Ebü'l-Kasım İbnü'l-Harestanî, Ebü'l-Berekat ibni Müla'ib, Ebu Abdullah İbnü'l-Benna, İbn-i Sasrî, Muvaffak Abdüllatif ve başka âlimlerden ilim aldı, hadis-i şerif rivayet etti. Kendisinden ise; Dimyatî, Müzzî, Birzalî, Ebü'l-Hasan İbnü'l-Attar, Zehebî ve başka zatlar ilim öğrenip rivayetlerde bulunmuşlardır.
Bilhassa hadis ilminde çok yüksekti. Öğrendiklerini yazardı. Hadis-i şerifleri ve diğer ilimleri nakletmekteki sağlamlığı, yazısının güzelliği, kıymetli ve faydalı eserler telif etmesi ile tanınmıştır. Cemaleddin İbnü's-Sabunî'nin Tekmiletü İkmali'l-İkmal adlı eserinin kapak sayfası. İbnü's-Sabunî'nin Cemaleddin'in Şam'da ders verdiği Nuriye Darulhadisi.
İbnü's-Sabunî'nin, Peygamber Efendimize kadar olan ravilerini zikrederek bildirdiği bir hadis-i şerifte buyuruldu ki: “Sizin imanen mükemmel olanınız, ahlâken güzel olup insanlara iyilik yapandır.”
İbnü's-Sabunî'nin telif ettiği kıymetli eserlerden birkaçının ismi şöyledir:
1- Kitabü Tekmileti İkmali'l-İkmal: İbn-i Makula'nın El-İkmal adlı eserine yaptığı bir zeyldir. Her kesimden zatın biyografisine yer vermesi sebebiyle ilim âleminde şöhret bulmuştur. Günümüze ulaşan tek eseridir. 1986'da Bağdat'ta basılmıştır. 2- El-Ehadisü'l-müntekatü'l-erbein, 3- Tuhfe fi'l-hadis, 4- Cüz'ü Ebu Akıl.
