Büyük hadis âlimi ve tarihçi. İsmi Ahmed bin Abdullah bin Salih olup, künyesi Ebü'l-Hasan el-İclî'dir. El-İclî diye meşhur olmuştur. 182 (m. 798)'de Kufe'de doğmuş daha sonra Basra, Mekke, Medine, Yemen, Mısır, Şam ve Bağdat'a gitmiş ve oraya yerleşmiştir. Irak'ta Mu'tezile fırkasının “Kur'an-ı Kerim mahluktur.” bozuk inançlarının yayılması ve devlet adamlarının bunu desteklemesi üzerine Irak'ı terketmiş, Trablusgarb'a yerleşmiştir. Burada 261 (m. 875)'de vefat etmiştir.
Ahmed bin Abdullah el-İclî Basra, Bağdat ve Kufe'de ilim tahsilinde bulundu. Onun ilminin yayıldığı yer Trablusşam olmakla beraber Basra, Kufe, Bağdat gibi ilim merkezlerinde de meşhurdur. Babası Ahmed bin Abdullah el-İclî, Sübabe bin Sivad, Muhammed bin Ca'fer, Hasan bin Ali el-Ca'fî, Ya'la bin Ubeyd, Yahya bin Âdem, Fadl bin Dükeyn, Affan bin Müslim ve birçok âlimden ilim ve hadis almıştır. Kendisinden de oğlu Ebu Müslim Salih, Muhammed bin Futays, Osman bin Halid ve birçok âlim rivayette bulunmuşlardır. Ahmed bin Hanbel ile Yahya bin Maîn de ondan ilim almıştır.
Sağlam bir itikada sahip olan Ebü'l-Hasan el-İclî Mu'tezile mensuplarının verdiği sıkıntılara, İmam-ı Ahmed bin Hanbel gibi göğüs germiştir. Hadis ilminde imamlık derecesine ulaşmış olan el-İclî, hafızası sağlam ve İslamiyete uymakta, Allahü Teâlâ'nın emirlerine yapışmakta pek gayretli idi. Dünyaya rağbet etmeyen, şüpheli şeylerden sakınan züht ve vera ehli bir zattı. Ziyad bin Abdurrahman Ebü'l-Hasan el-Lü'lüî; “Magrip'teki hocalarımızdan işittim ki: “Memleketimizde, Ebü'l-Hasan, Ahmed bin Abdullah bin Salih el-İclî gibi bir âlim yoktur. Hadis ilminde onun derecesine ulaşmış bir benzeri daha görülmediği gibi, haramlardan sakınmaktaki gayreti ve zühdünde de bir benzeri görülmedi.” demiştir.
Muhammed bin Ahmed bin Temim dedi ki: “Magrip'teki hadis âlimlerinden olan Malik bin İsa; “Karşılaştığın, bildiğin âlimlerin içerisinde hadisi en iyi bilen kimdir?” diye sordum. Bana; “Ebü'l-Hasan Ahmed bin Abdullah bin Salih el-İclî'dir.” cevabını verdi.” Malik bin İsa, Abbas ed-Durî'ye, Abdullah bin Salih el-İclî'den bahsettikten sonra Abbas'a; “Onun bizim yanımızda bir oğlu var.” dedi. Abbas; “Ahmed mi?” diye sordu. Malik bin İsa; “Evet.” dedi. Abbas; “Biz onu Ahmed bin Hanbel, Yahya bin Maîn gibi kabul ederiz.” cevabını verdi ve bunun Ebü'l-Hasan el-İclî olduğunu zikretti. Çünkü Ahmed bin Hanbel ve Yahya bin Maîn ondan hadis alırlardı. Yahya bin Maîn'e, Ebü'l-Hasan el-İclî'nin nasıl bir kimse olduğu soruldu. Cevabında; “Sikadır (sağlam ve güvenilirdir).” buyurdu.
Ebü'l-Hasan el-İclî'nin hafızası Ahmed bin Hanbel gibi sağlam ve kuvvetli idi. Fakat Ahmed bin Hanbel'den biraz daha yaşlı idi. Ebü'l-Hasan el-İclî hadis-i şerif aramakta, onu öğrenmekte âlimlerin en önde gelenleri olmakla beraber, rivayet etmiş olduğu hadisler senetleri en sağlam hadisler idi. Dünyaya düşkün olmama, haram ve şüphelilerden sakınmada Magripliler onun en yüksek derecede olduğunu beyan etmişler ve İmam-ı Buharî gibi kabul etmişlerdir. O çok hadis-i şerif rivayet etmiş, hadis ilminin inceliklerine vakıf olmuş yüksek bir âlimdi. Onun rivayetleri Magrip'te makbul, aradaki uzaklığa bakmaksızın, Mısır, Şam ve Irak'ta da kıymetlidir.
İclî'nin bilinen tek eseri "Tarihu's-Sikat" diye tanınan "Marifetü's-Sikat min ricali ehli'l-ilm ve'l-hadis ve mine'd-duafa ve zikru mezahibihim ve afkarihim" olup bu sahanın günümüze ulaşan ilk kitabıdır. Kendisine oğlu Salih ve başkaları tarafından çeşitli zamanlarda sorulan suallere verdiği cevaplardan oluşan eser, birkaç defa basılmıştır. Kitaptaki biyografiler; Sahabi, Tabiîn, Etbautabiîn ve daha sonrakiler olmak üzere dört bölümde incelenmiştir. Eser de raviler hakkında; sika, saduk, caizü'l-hadis ve zayıf gibi lafızlarla değerlendirmeler yapılmaktadır.
