Hadis âlimi ve tarihçi. İsmi, Abdurrahman bin Muhammed bin Muhammed bin Abdullah bin İdris Esterabadî'dir. Künyesi, Ebu Sa'd olup, İdrisî lakabıyla meşhur olmuştur. 525 (m. 937)'den sonra Semerkant'ta doğdu. İlim öğrenmek için, ilk olarak Bağdat ve başka şehirlere seyahatlerde bulunmuş, nihayet Semerkand'da yerleşmiş ve çeşitli konularda kitap telif etmiştir. 405 (m. 1015) senesinde Zilhicce ayının sonlarına doğru Semerkand'da vefat etmiştir. Çakardize Kabristanı'na defnedilmiştir.
Ebu Sa'd el-İdrisî seyahat ettiği şehirlerde; Ebü'l-Abbas Esam en-Nişaburî, Ebu Nuaym Muhammed bin Hasan el-Esterabadî, Ebu Sehl Harun bin Ahmed, Ebu Ahmed bin Adî ve daha başkalarından ilim öğrenip hadis-i şerif rivayetinde bulunmuştur. Kendisinden de; Ebu Ali eş-Şaşa, Ebu Abdullah el-Habacü, Ebu Mes'ud Ahmed bin Muhammed el-Beclî, Ebu Sa'id Muhammed bin Abdurrahman el-Kencerudî, Ahmed bin Muhammed el-Atad, Ali bin Muhsin et-Tenuhî, Kadı Ebü'l-A'lâ el-Vasıtî, Ebu Kasım ez-Zührî, Muhammed bin Ömer bin Sebnek ve daha başka zatlar ilim öğrenip hadis-i şerif rivayetinde bulundular.
Ebu Sa'd el-İdrisî hadis-i şerif ve tarih ilimlerini öğrenmek için çok gayret göstermiş ve bu hususta karşılaştığı her türlü zorluğa göğüs germiştir. Az yer, az uyurdu. Yüz bin hadis-i şerifi ezberleyip, hadis ilminde hafız derecesine yükselmiş, sika (sağlam, güvenilir) bir âlim olmuştur. Hatib-i Bağdadî, Ezherî, İbn-i Nasr ve pek çok âlim onun hadis ilminde sika, hafız, anlayışı yüksek, hafızası kuvvetli bir âlim olduğunu bildirdiler.
Ezherî şöyle anlatır: “Ebu Sa'd el-İdrisî'yi gördüm. Semerkand tarihi hakkında yazmış olduğu kitabını Dare Kutnî'ye götürüyordu. Dare Kutnî, bu kitabı inceledikten sonra; “Bu kitap tek kelimeyle güzel.” buyurdu. İbn-i Nasr onun için: “O, Semerkandlı hadis âlimlerindendir. Ayrıca beldesinin tarihini en iyi bilen ve onu yazandır. Hadis ilminde hafız, sağlam, diğer ilimlerde mahir ve çeşitli ilimlerle kitap telif eden bir âlimdir.” diye bildirdi.
Ebu Sa'd el-İdrisî'nin yazmış olduğu kıymetli eserlerinden bazıları şunlardır:
1- "Tarih-i Semerkandî": Bu kitabını Dare Kutnî hayatta iken yazmıştır.
2- "Tarih-i Esterabad" 3- "Teracimü'ş-şüyuh ale'l-ebvab"
Onun rivayet etmiş olduğu bir hadis-i şerife, Peygamber Efendimiz şöyle buyuruyor: “Bir kimse, bir ağaç diker de, o ağaç yetişirse, ağacı diken kimseye, gece namaz kılıp, gündüz oruç tutan kimsenin ve zamanında Allahü Teâlâ'nın yolunda savaşıp gazi olanın ecri gibi karşılık verilir.”
