Yemen'de yetişen büyük Şafiî mezhebi âlimlerinden. İsmi, Tahir bin Yahya bin Ebü'l-Hayr Salim bin Es'ad olup; künyesi, Ebü't-Tayyib'dir. İmranî diye meşhur oldu. 518 (m. 1125) senesi Zilhicce ayının onaltıncı gecesi doğdu. Büyük bir âlim olan babasından, uzun zaman ilim tahsil ederek, fıkıh ilminde fakihlik ve âlimlik derecesine ulaştı. Babasından sonra, onun yerine geçerek talebelere ders okuttu ve kadılık yaptı.
Yemen'de çıkan İbn-i Mehdi fitnesinde, Mehdi bin Ali bin Mehdi'nin, âlimleri katletmesi sebebiyle Yemen'den ayrıldı. Mekke-i Mükerreme'ye yerleşerek, burada yedi sene müşavirlik yaptı. Sonra 566 (m. 1170) senesinde tekrar vatanına döndü. Yemen'in Zicebele kazası ve etrafının kadılığını yaptı. 587 (m. 1191)'de Yemen'de Rebiulevvel ayının dördüncü günü vefat etti.
Tahir bin Yahya, babasından fıkıh ilmini, Mekke'de ise; Ebu Ali Hasan bin Ali bin Hasan el-Ensarî, İmam Ebu Hafs el-Meyanisî, Abdüddaim el-Askalanî, Ebu Abdullah Muhammed bin İbrahim el-Hadramî gibi muhaddislerden hadis ilmini öğrendi. Yahya bin Sa'dun el-Ezdî ve Hatibü'l-Musul'dan da çeşitli ilimlerde icazetler (diplomalar) aldı.
Gayet zeki ve çalışkan bir zat olup, edip idi. Babası, Tahir bin Yahya için; “Allahü Teâlâya yemin ederim ki, eğer Cenab-ı Hak, benim bu oğlumun büyük ilim merkezlerine (büyük âlimlerin yanına) gitmesini takdir etmiş olsaydı, muhakkak o, derecesi yüksek olan bir imam olurdu.” buyurdu. Yine bir defasında; “Vallahi oğlum, zamanının âlimidir. Fakihtir.” buyurdu.
Tahir bin Yahya'dan pek çok kimse ilim öğrenmiş ve onun ilminden istifade etmiştir. İki tane oğlu vardır ki, bunlar; Muhammed ve Es'ad olup, her ikisi de büyük âlimdir. Bunlardan bilhassa Muhammed bin Tahir, fakih, hafız ve herkes tarafından sevilen, övülen bir zattır. Aden'de kadılık yapmış ve pek çok kimse ondan ilim öğrenmiştir.
Tahir bin Yahya'nın, telif etmiş olduğu kıymetli kitaplardan bazıları şunlardır:
1- Makasıdi'l-lum'a.
2- Kesru miftahi'l-kader.
3- Menakıbü'ş-Şafiî ve Ahmed: Bu kitabında İmam-ı Şafiî ve Ahmed bin Hanbel'in menkıbelerini anlatmaktadır.
4- Me'unetü't-tullab bi fıkhî me'ani kelimi'ş-Şihab: Bu kitabında kıraat, hadis, fıkıh ilimlerini toplamış olup, daha çok kelam ilmine ağırlık verilmiştir.
5- Celaü'l-fikr fi'r-reddi alâ nüfati'l-kader: Kelam ilmine ait bir kitaptır.
