Meşhur coğrafya âlimi. İsmi, Ebu İshak İbrahim bin Muhammed el-Farisî'dir. İran'ın İstahr şehrinde doğmuş ve buraya nisbetle İstahrî denilmiştir. Kaynaklarda hayatı hakkında fazla bilgi bulunmamaktadır. 340 (m. 951) senesinden sonra vefat etti.
Arap ve bazı Hint beldelerini gezen meşhur coğrafyacılardandır. Atlantik Okyanusu'na kadar gitmiştir. Ebû Zeyd Belhî'nin Sûretü'l-ekâlim adlı eserinden istifade ederek aynı adlı bir kitap yazmış, ayrıca coğrafyadan bahseden Mesalikü'l-Memalik adlı meşhur eseri kaleme almıştır. Eser, 318-340 (m. 930-951) yılları arasında telif edilmiştir. İbn-i Havkal, Makdisî, Yakut el-Hamevî ve sonra gelen coğrafyacılara, bilhassa Osmanlı coğrafyacılarına mühim bir kaynak teşkil etmiştir. Çeşitli kütüphanelerde nüshaları mevcuttur. Matbudur. Farsçaya ve Almancaya da tercüme olunmuştur.
Eserinde dünyayı yedi iklime (farsçası kişver) ayırmaktadır. İklim burada idari bölge manasına gelmektedir. Her iklimdeki şehirler, nehirler, dağlar anlatılır. Nüfusu ve tarihi hakkında bilgiler verilir. Şehirlerin topografik yapısı; hatta birbirlerine uzaklıklarına bile yer verilmiştir. Toprak yapısı, zirai mahsuller, ticari mamuller, hayvanlar, beldedeki ağırlık ve uzunluk ölçüleri, limanlar, gelenekler, tarihi yerler teferruatıyla anlatılır. Etraflı haritalar vardır.
İstahrî'nin bu meşhur eserinin pek çok kopyası yapılmıştır. İyi bir işçilikle minyatürlü bir kitap gibi itina ile hazırlanışı, diğer eserlere göre dikkati çeken vasfıdır. Eserin baş kısmında Akdeniz ve çevresi, Basra körfezi, Arap yarımadası, İran ve Horasan'ı ve on altıncı asırda dünyayı gösteren bir harita vardır. Haritanın etrafı tehzibli daire şeklindedir. Denizler, göller, ve nehirler maviye boyanmış, adalar küçük daireler hâlinde, bölgelerin sınırları altın yaldızlı çizgiler ile gösterilmiştir. İstahrî'nin bu eserinde yirmi harita daha vardır. Bu haritalarda da dünyanın değişik bölgeleri, minyatürlü bir şekilde, ayrı ayrı çizilmiştir.
İstahrî'nin teklifi ile İbn-i Havkal, Mesalikü'l-Memalik'i esas alarak bir başka coğrafya kitabı daha yazmıştır. Mesalikü'l-Memalik, 1839 senesinde J.H. Moeller tarafından aynen basılmıştır. Daha sonra da tercüme edilerek ve haritalarının bir kısmı da alınarak Hamburg'da, 1870 senesinde de Leyde'de Goeje tarafından basılmıştır.
Meşhur coğrafya âlimi.
Meşhur coğrafya âlimi.
Meşhur coğrafya âlimi.
İstahrî'nin Mesalikü'l-Memalik adlı eserinde İspanya ve Kuzey Afrika haritası (solda). Fars vilayeti haritası (ortada), Akdeniz haritası (sağda).
