Osmanlı âlimlerinden. Yüzdördüncü Osmanlı şeyhülislamıdır. Osmanlı tarihinde “Vaka-i Hayriyye” diye bilinen yeniçeri ocağının kaldırılmasına dair fetvayı veren şeyhülislamdır. İsmi Mehmed Tahir olup Tokatlı Kadı Ömer Efendi'nin oğludur. Bu sebeple “Kadızade” diye şöhret bulmuştur. 1160 (m. 1747) senesinde Tokat'ta doğdu. 1254 (m. 1838)'de İstanbul'da vefat etti. Eyüp Sultan civarında, Bostan İskelesi yakınına defnedildi.
Küçük yaşından itibaren ilim tahsiline yönelip ilk tahsilini babasından aldı. Daha sonra İstanbul'a gelip zamanın meşhur âlimlerinden aklî ve naklî ilimleri öğrendi. 1196 (m. 1782)'de girdiği imtihanda üstün başarı göstererek, müderrislik rüusunu (diplomasını) kazandı. Kadılık mesleğini tercih ederek, Anadolu ve Rumeli'nin birçok illerinde kadılık yaptı. İnsanlara Allahü tealanın emir ve yasaklarını anlatarak, onların din ve dünya saadetine vesile oldu. 1233 (m. 1818)'de İstanbul kadılığına getirildi. 1240 (m. 1824)'te Anadolu kazaskeri oldu. Bu arada Rumeli payesine de nail olup 1241 (m. 1825)'te Mekkîzade Mustafa Asım Efendi'nin ayrılmasıyla boşalan şeyhülislamlık makamına yükseltildi.
Sultan İkinci Mahmud Han'ın, yeniçeri ocağını kaldırıp yerine disiplinli ve itaatkâr bir ordu kurulması fikrini samimiyetle destekledi. 1241 (m. 1825)'te yeniçeri ocağının kaldırılması için fetva verdi. Bu cesur ve kararlı davranışı sebebiyle Sultan İkinci Mahmud Han'ın iltifat ve ihsanlarına kavuştu. Padişah, elmas taşlı kıymetli bir yüzüğü Mehmed Tahir Efendi'ye hediye etti. Sultan İkinci Mahmud Han tarafından, şeyhülislamın fetvasıyla, “Asakir-i Mansure-i Muhammediyye” adlı yeni bir ordu kuruldu. Kadızade Mehmed Tahir Efendi bu makamda iki buçuk yıl kaldıktan sonra yaşı seksene ulaştığında, 1243 (m. 1828) senesinde vazifeden ayrıldı. Evinde istirahate çekildi. Allahü tealaya ibadet ve taatle meşgul olduğu sırada vefat etti.
Kadızade Mehmed Tahir Efendi, aklî ve naklî ilimlerde derin âlim ve cesur bir zattı. Kadılığı ve şeyhülislamlığı müddetince adalet ve doğruluktan ayrılmadı. Zahid (dünyadan yüz çeviren), abid (çok ibadet eden) ve müttekî (haramlardan sakınan) bir kimseydi. Başta padişah olmak üzere herkesin sevgi ve teveccühüne kavuşmuş idi. Zeki, çalışkan, ileri görüşlü ve yeniliklere çabuk uyum sağlardı. Vazifesine müdrik olup kendisine bir mesele sorulduğu zaman iyice araştırır, düşünür ve cevabını verirdi. Fıkıhta yüksek ilim sahibi ve edebiyata karşı meraklı idi. Cömert ve hayır hasenat yapmayı severdi. Altımermer civarında bir dergâh bina ettirmişti.
Kadızade Mehmed Tahir Efendi'nin Eyüp'teki kabri ve şahidesi.
Kadızade Mehmed Tahir Efendi'nin bir fetvası.
Eserleri: Kadızade Mehmed Tahir Efendi'nin eserleri şunlardır:
1- Mecmuatü'l-fetava,
2- Şerh-i Kelimetü'ttevhid,
3- Oniki tarik üzere yazılmış Nuriyye risalesi: Bir nüshası İstanbul Belediye Kütüphanesi Osman Nuri Ergin Kısmı No: 401'de vardır,
4- Tefsir-i Sure-i İhlas,
5- Risale fî tahkiki lafzı Türkî: Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi Kısmı No: 926'da kayıtlıdır,
6- Talâk hakkında bir risale.
Devhatü'l-meşayıh; sh. 128
Hediyyetü'l-arifîn; cilt-2, sh. 370
İlmiyye salnamesi; sh. 587
Kamusü'l-a'lam; cilt-5, sh. 3540
Tarih-i Cevdet; cilt-12, sh. 253
Tarih-i Es'ad; sh. 218
Yeni Rehber Ansiklopedisi; cilt-11, sh. 8
