Hadis, tefsir, fıkıh, usul, matematik ve mantık âlimi. İsmi Hibetullah bin Abdullah bin Seyyidü'l-Kül'dür. Künyesi, Ebu Abdullah olup lakabı Behaeddin'dir. 600 (m. 1203) senesinde Yukarı Mısır bölgesinde Kıft denen yerde doğup 697 (m. 1297) tarihinde Mısır'da Nil Nehri kenarındaki İsna şehrinde vefat etti.
Gençliğinde Kus'a gelen Hibetullah Kıftî, burada büyük âlim Mecdüddin Kuşeyrî'nin yanında fıkıh ilmini okudu. Usûl ilmini, Kus kadısı Şemseddin İsfehanî'den öğrendi. Fıkıh, usûl, nahiv, feraiz, cebir ve mukabele ilimlerinde çok ilerledi. Fıkıh âlimlerinden Ebu Hasan Ali bin Hibetullah bin Selame'den, Mecdüddin Kuşeyrî ve daha başka âlimlerden hadis-i şerif dinledi. Kahire'ye de giden Hibetullah Kıftî, burada İzzeddin bin Abdüsselam ve Münzirî ile görüştü. Onlardan istifade etti. Tekrar memleketine döndü. Çok talebe yetiştirdi. Çok kimse ondan ilim aldı. Şeyhülislam İbn-i Dakiki'l-Iyd, Şeyh Ziya bin Abdürrahim bunlardandır. Talha bin Şeyhülislam, Takıyyüddin Kuşeyrî ve başkaları ondan hadis-i şerif rivayet etti.
Hibetullah Kıftî, büyük bir âlim olmakla beraber çok mütevaziydi. Kus'ta Necibiyye Medresesi'nde ders verir, medresenin ışıklandırılması gibi medreseye ait bir takım hizmetleri ve yapılacak işleri de yerine getirirdi. İlimdeki gayret ve çalışmalarının sonunda, zamanının Şafiî mezhebi reisliği mertebesine ulaştı. Yine Kus'ta hüküm verme işi de kendisine verildi. Daha sonra İsna denilen yere gitti. Burada, hâkimlik ve Necib bin Müflih'in yanında İzziyye Medresesi'nde asistan olarak vazife yaptı. Necib bin Müflih'in vefatından sonra, İzziyye Medresesi'nin müderresliği kendisine verildi.
Hibetullah Kıftî, bozuk itikatların yaygın olduğu İsna şehrinde Ehl-i Sünnet itikadını, Resulullah'ın ve Eshab-ı Kiram'ın yolunu yaydı. Bu hususta bir kitap yazdı. Bu kitabın ismi, En-Nesaihü'lmüfterid fî fedaihi'r-rafida'dır. Bunun üzerine bozuk itikatlı ve Eshab-ı Kiram düşmanı olan bu kimseler, Hibetullah Kıftî'yi öldürme teşebbüsünde bulundular. Fakat Allahü teala onu bozuk itikatlılara karşı muhafaza eyledi. Onun vasıtasıyla çok kimse tövbe edip, Ehl-i Sünnet yoluna girdiler.
Büyük âlim Takıyyüddin bin Dakiki'l-Iyd, Hibetullah Kıftî'ye çok hürmet ederdi. 690 (m. 1291) senesinde sırf onu ziyaret için o sıralarda bulunduğu Sa'id denilen yere gitti.
Hibetullah Kıftî'nin şu sözü, ilimde müzakerenin ne kadar mühim olduğunu pek güzel ifade eder: “Yirmi ilim biliyordum. Fakat müzakere edemediğim için bir kısmını unuttum.”
Hibetullah Kıftî, hüküm verme işleriyle meşgul olmakla beraber, zamanının büyük bir kısmını ilim ve ibadet ile geçirirdi. Daha sonra kadılık vazifesini bırakarak, vefat edinceye kadar kendisini ilim ve ibadete verdi.
Vefatından bir gece önce birisine rüyasında, bir şahıs; “Şafiî vefat etti.” dedi. Uyanınca, Hibetullah Kıftî'nin vefat ettiğini söylediler.
Hibetullah Kıftî'nin menkıbeleri çoktur. Hulasasını söylemek gerekirse, ilimde ve Allahü tealanın emir ve yasaklarına uymakta pek gayretli bir zattı.
Eserleri:
1- Şerhü'l-Hadî: Fıkıh ilmine dair olup, beş cilttir.
2- Şerhü'l-Misbah li'l-Matrizî: Nahiv ilmi ile ilgilidir.
3- Nüzhetü'l-elbab fî şerh-i umdetü't-tüllab,
4- Tefsirü'l-Kur'an-ı Kerim: Meryem suresine kadardır.
5- Kitabu enbaü'l-Müstetabe fî fadli's-Sahabe ale'l-karabe,
6- Kitabün fî senai'l-karabe ale's-Sahabeti,
7- Kitabün fi'l-feraid ve'l-cebr ve'l-mukabele,
8- En-Nesaihü'lmüfterid fî fedaili'r-rafida.
