Evliyanın büyüklerinden ve ilmi ile âmil olan âlimlerin önde gelenlerinden. İsmi Ahmed bin Muhammed bin Yunus ed-Decanî el-Bedrî el-Hüseynî el-Ensarî el-Medenî el-Yemenî olup lakabı Safiyyüddin'dir. Bulunmuş eşyaların satışını yapardı. Buna nisbetle Kuşaşî denilmiş ve daha çok bu isimle meşhur olmuştur. Aslen Kudüslü olup Decanioğulları diye bilinen kimselerdendir. Dedesi Yunus, Kudüs'ten ayrılıp Medine-i Münevvere'ye gelerek yerleşmişti. Kuşaşî, 991 (m. 1583) senesi Rebiulevvel ayının onikinci günü Medine-i Münevvere'de doğdu. 1071 (m. 1661) senesi sonlarında orada vefat edip Bakî Kabristanı'na defnolundu.
Kuşaşî, hem seyyid, hem de şeriftir. Yani nesebi hem Hazreti Hüseyin'e, hem de Hazreti Hasan'a dayanmaktadır. Babaannesi, Eshab-ı Kiram'ın büyüklerinden olan Temim-i Darî'nin soyundandır.
Kendisi, bu yolla itibar kazanmak istemediğinden ve tevazusunun çokluğundan dolayı, seyyid ve şerif olduğunu gizler, yazılarında ismini, Ahmed el-Medenî el-Ensarî veya Sıbtü'l-Ensar şeklinde yazardı.
İlk tahsilini babası Muhammed bin Yunus'un huzurunda yaptı. Babası da o zamanda Medinei Münevvere'de bulunan âlim ve evliyanın büyüklerindendi. Kuşaşî, 1011 (m. 1602) senesinde babası ile birlikte Yemen'e gitti. İlim tahsili için olan bu seyahatlerinde, Yemen'in büyük âlim ve velilerinin sohbetlerinde bulundu. Babasının hocalarından hayatta olanlardan; Emin bin Sıddîk, Seyyid Muhammed Garb, Ahmed Safiha ez-Zeyla'î, Seyyid Ali ve Şeyh Ali Matir gibi âlimlerden okudu.
Bundan sonra Yemen'den ayrılıp Mekke-i Mükerreme'ye gitti. Orada da bir müddet kaldı. Seyyid Ebü'l-Gays ve Şeyh Sultan Meczub gibi zatların sohbetlerinde bulunduktan sonra Medine-i Münevvere'ye döndü. Orada Ahmed bin Fadl bin Abdünnafi', Ömer bin Kutb Bedreddin el-Adilî, Şihabeddin-i Milkanî ve başka âlimlerden ilim öğrendi.
Ayrıca; Seyyid Es'ad el-Belhî, Şeyh Abdülhakim, Molla Şeyh Kürdî ve daha birçok zattan ders aldı. Sohbetlerinde bulunarak kendilerinden ilim ve edep öğrendiği hocalarının sayısı, yüzden fazladır. Kuşaşî'nin ilme olan düşkünlüğü ve aşkı, hocalarının sayısının çokluğundan ve ilim öğrenmek için yaptığı uzun ve yorucu seyahatlerden anlaşılmaktadır.
Aklî ve naklî ilimlerde tahsilini tamamladıktan sonra tasavvuf yoluna yönelen Kuşaşî, Hami ismiyle meşhur Şeyh-i kebir Ahmed bin Ali eş-Şennavî el-Medenî hazretlerine talebe oldu. O büyük zatın huzur ve sohbetlerinde bulunarak, tasavvuf yolunda da ilerleyip yükseldi.
Tasavvufî ilimlerden başka hadis ilminde de bu hocasından ders alıp ilerledi. Hocasına olan muhabbeti, bağlılığı ve teslimiyeti son derece çoktu. Bu sebeple hocası ona hususî teveccüh gösterirdi. Hocasının kerimesi ile de evlenerek, hocasına hem damat, hem de halife oldu.
Aklî ve naklî ilimlerle birlikte evliyalık yolunda da kemal mertebe ve dereceler sahibi olan Kuşaşî, aynı zamanda kuvvetli bir şair idi. İnsanlara çok faydalı oldu. İnsanlar ondan çok istifade etti. Şöhreti her tarafa yayıldı. Talebeleri pek çoktu. O zamanda bulunan âlimler ve evliya zatlar, onun zamanın imamı, en büyük âlimlerden biri olduğunu bildirmişlerdir. Mesela, o zamanın meşhur evliyasından Şeyh Eyyub ed-Dımaşkî, Kuşaşî'ye yazdığı bir mektubunda; “Ben muhakkak biliyorum ki her vaktin muhakkak büyük, üstün ve diğerlerinden yüksek âlimi vardır. Vallahi bu zamanda, zamanımızın bu büyük âlimi sizsiniz.” demektedir.
Kuşaşî, Malikî mezhebine mensup iken hocası Şennavî'nin Şafiî olması sebebiyle Şafiî mezhebine geçmiştir.
Arif-i billah Zeyla'i, Seyyid Abdullah bin Şeyh Ayderus, Berekat-ı Tusî, Abdülhâlık Hindî, Abdurrahman Mağribî İdrisî, İsa Mağribî Ca'ferî ve daha birçok âlim Kuşaşî'den ilim öğrenmişlerdir. İlim talipleri ondan istifade etmek için uzak memleketlerden gruplar hâlinde gelerek sohbetinde bulunurlardı. Nitekim onun tarikatı Açe Adası'na kadar gidip orada yayılmış ve Cava ve Endonezya'da görülmüştür. Talebelerinin en yükseği İbrahim Hasan Güranî olup hocasının hayatı boyunca ona hizmet etmiş, ilminden istifade etmiş, vefatından sonra da terbiye ve irşat hususunda onun halifesi olmuştur.
Kuşaşî hazretleri, dinimizin emirlerine uymakta, sünnet-i seniyyeye tam tâbi olmakta, çok yüksek derece sahibiydi. Çok ibadet ederdi. Aklı ve zekasının fevkalade olması ile tanınmış idi. Kendi asrında evliyalık yolunda nihayet derecesine varmış olanlardandı.
Eserleri: Çoğu tasavvufa dair olmak üzere yetmiş civarında eser yazmıştır. Kuşaşî'nin eserlerinden bazılarının isimleri şöyledir:
1- Es-Simtü'l-mecîd fî selasili ehli'l-bey'a ve ilbasi'l-hırka ve't-tasavvuf ve süluki ehli't-tevhid: Tasavvuf, tarikat, zikir usulleri, hırka giyme gibi konuları anlatır. Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi Kısmı No: 1491'de bir nüshası bulunan eser 1327'de Haydarabad'da basılmıştır.
2- Ed-Dürretü's-semine fima li-zairi'n-Nebî ile'l-Medineti'l-Münevvere: Peygamber Efendimizin kabr-i şeriflerini ziyaret etmenin adab ve usullerini ve faziletini anlatır. 1326'da Mısır'da basılmıştır.
3- Miftah min mefatihi'r-rahme fî izaeti kerame min kerameti'l-ümme: Mübarek gecelerde yapılacak dua ve ibadetlerle ilgilidir. Bir nüshası Hacı Selim Ağa Kütüphanesi Kemankeş Emir Hoca Kısmı No: 246'da kayıtlıdır.
4- Kelimetü'l-cud ale'l-kavli bi vahdeti'l-vücud: Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Reşid Efendi Kısmı No: 428'de kayıtlıdır.
5- El-İfade bima beyne'l-ihtiyari'l-ilahi ve'l-irade.
6- Kitabü sureti's-seade bi tilaveti kitabi'libda ve'l-iade: Süleymaniye Kütüphanesi Reşid Efendi Kısmı No: 428'deki mecmua içindedir.
7- Manzume fi'l-akaid: Bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Carullah Efendi Kısmı No: 1251'de kayıtlıdır.
8- El-İsabe fî şerhi Dürreti'l-kalaid: Bir nüshası Topkapı Sarayı Hazine Kısmı No: 180'de kayıtlıdır.
9- Kitabü'l-mikyas fî neyli ma'rifeti'l-urefai billahi: Süleymaniye Kütüphanesi Reşid Efendi Kısmı No: 428'de mecmua içinde kayıtlıdır.
10- Şerhu'l-İnsani'l-Kamil: Abdülkerim el-Cilî'nin eserinin şerhi olup bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Reşid Efendi Kısmı 428 nolu mecmua içindedir.
Kaynaklarda geçen diğer eserleri de şunlardır:
Kitabü'n-nüsus, Bustanü'l-abidîn ve ravdü'l-arifîn, Şerhu Akideti İbn-i Afif, El-Kelimetü'l-vüsta fî şerhi Hikemi İbn-i Ata, Divan, Haşiyetü Mevahibi Ledünniyye.
