İspanya'da yetişen meşhur Müslüman tabip ve tarihçi. İsmi Muhammed bin Abdullah bin Sa'id bin Abdullah bin Sa'id bin Ahmed bin Ali es-Selmanî el-Luşî el-Gırnatî el-Endülusî olup künyesi Ebu Abdullah, lakabı Lisanüddin'dir. 713 (m. 1313) senesinde Gırnata yakınlarındaki Luşe kasabasında doğdu. 776 (m. 1374) senesinde Fas'ta zindandayken öldürüldü. Babü'l-Mahruk Kabristanlığı'na defnedildi.
Lisanüddin ibni Hatib, Suriye'den Endülüs'e hicret eden bir ailedendir. Ailesi Veziroğulları diye meşhurdur. Gırnata'da yetişti. Kur'an-ı Kerim'i, hat muallimi Salih Ebu Abdullah bin Mevla'dan okudu. Kur'an-ı Kerim'i önce yazdı, sonra ezberledi. Ebü'l-Hasen Kaycatîden Arabça öğrendi. Zamanında Endülüs'ün en büyük nahiv âlimi olan Ebu Abdullah bin el-Cahhar el-Birî'den fıkıh ve tefsir dersleri aldı. Ebu Zekeriyya Yahya bin Hüzeyl'den tıp ilmini öğrendi. Devrinin önde gelen âlimlerinin ders ve sohbetlerine katıldı.
İspanya'da yetişen meşhur Müslüman tabip ve tarihçi.
Lisanüddin İbni Hatib'in Fas'taki Türbesi.
Lisanüddin'in doğduğu senelerde Endülüs, en zor günlerini yaşıyordu. Muvahhidin Devleti'nin yıkılması ile birçok facialar meydana geldi. Sonradan Ebu Abdullah Muhammed bin Ahmer, büyük bir azim ve irade ile idareyi ele alıp Müslümanların birliğini sağladı. Gırnata'da yeni bir hükümet kuruldu. Daha sonra Beni Ahmer'in altıncı hükümdarı Muhammed Rabi' 733 (m. 1332) yılında öldürüldüğünde, yerine kardeşi Ebü'l-Haccac Yusuf geçince; ilim ve ahlakıyla tanınmış bir zat olan Lisanüddin ibni Hatib'i vezir yaptı. Vezirliği, oğlu el-Ganibillah Muhammed'in hükümdarlığı zamanında da devam etti. Sarayda yüksek bir itibarı olan Lisanüddin, Sultan ile birlikte pek çok hayır müesseseleri kurdu. Memlekette refah ve huzur dolu günler yaşandı. Fakat sultanın kardeşi İsmail, 760 (m. 1358) tarihinde yüz kişi ile birlikte el-Hamra Sarayı'nı bastı ve kendisini hükümdar ilan etti. Sabık sultan Muhammed Hamiş, İbn-i Hatib ile Afrika'ya geçti. 763 senesine kadar Fas'da kaldılar. Bu tarihte Muhammed Hamiş, Maruniler tarafından tekrar tahta çıkarılınca Lisanüddin de onun veziri olarak Gırnata'ya döndü. Kendisi hakkında çeşitli söylentiler oldu ve felsefecilerin yoluna girdiğine dair rivayetler çıktı. Bu sebeple 772'de Cebel-i Tarık'tan Tlemsan'a kaçıp Sultan Abdülaziz Ebu Sa'id'in yanına sığındı. Gırnata'dan iadesi istendiyse de bu talep reddedildi. Daha sonra Tlemsan sultanı olan Ebü'l-Abbas el-Mustansır, Lisanüddin'i yakalayıp teslim etti. Talebesi ve Gırnata'da vezir olarak halefi olan Ebu Abdullah Muhammed bin Zumruk tarafından muhakeme edildi. Şura meclisi kuruldu. İbn-i Hatib, burada sorguya çekildi. Kendisine yapılan isnadları kabul etmediği rivayet edilmektedir. Daha sonra hapsedildi ve gece yarısı boğularak öldürüldü.
İbn-i Hatib; edebiyat, tıp, tarih ve çeşitli ilimlere dair eserler yazdı. Ömrünü geceleri eser yazmakla, gündüzleri de memleket işleriyle uğraşmakla geçirdi. Bu sebeple "Zü'l-umreyn" denildi. Bir diğer lakabı da **"Zü'l-vizareteyn"**dir. Altmış civarında eseri vardır. Bunlardan bazıları şunlardır:
1- “El-İhata fî tarihi Gırnata”: Gırnata tarihinin teferruatlı olarak anlatıldığı bu eser, altı ciltten ibarettir. Eserde meşhur kimselerin hayatlarına da yer verilmiştir. Eser son olarak 1988'de Titvan'da basılmıştır. 2- “El-Lemhatü'l-bedriyye fi'd-devleti'n-Nasriyye”: 1363 senesine kadar olan Nasrîlerin tarihini anlatan bir eserdir. 1980'de Beyrut'ta basılmıştır. 3- “Et-Tacü'l-muhalla”: Gırnata'da yaşayan meşhur kişilerin hayatlarını anlatır. Çeşitli kütüphanelerde yazması olan eserin bir özeti 1977'de Muhammediye'de basılmıştır. 4- “Mi'yarü'l-ihtiyar”: İspanya'daki Müslüman şehirlerinin sosyal ve demografik yapısını anlatan bir eserdir. Son olarak 1977'de Fas'ta basılmıştır. 5- “Müfaharatü Maleka ve sela”: Eser 1866'da Münih'de basılmıştır. 6- “Nufadatü'l-cirab fî ulaleti'l-iğtirab”: Fas'taki sürgün hayatını anlatır. Eserin iki bölümü zamanımıza gelmiş ve 1989'da Darulbeyda'da basılmıştır. 7- “Hatratü't-tayf fî rihleti'ş-şita ve's-sayf”: Seyahatlerini içine alan bir eserdir. 1866'da Münih'te basılmıştır. 8- “Reyhanetü'l-küttab ve nüc'atü'l-müntab”: Müellifin resmî evrakını ve risalelerini ihtiva eder. 1981'de Kahire'de basılmıştır. 9- “Mukniatü's-sail ani'l-marazi'l-hail”: 749 senesinde Gırnata'da meydana gelen veba salgınını anlatan bir eserdir, bu konuda ilk defa yazılmıştır. Lisanüddin ibni Hatib, hastalığın yayılma sebeplerini anlatmakta ve hastalığın limandaki yabancı bir gemiden yayıldığını bildirmektedir. Eser 1863'te Münih'de basılmıştır. 10- “Amelü men tabbe limen habbe”: İki bölümdür. Birinci bölümde; genel ve özel patoloji, her bir hastalığın tarifi, teşhisi, sebepleri, tedavisi, ilaçları ve perhizi anlatılır. Göz hastalıkları hakkında tafsilatlı bilgiler vardır. İkinci bölümde; ateşli hastalıklar, ameliyat, kozmetikler ve çocuk hastalıkları ile son kısımda dikkat çekici soru ve cevaplar bulunmaktadır. Ayrıca kadınlar için çocuk düşürmenin hayatî tehlikeleri bildirilmektedir. Eser 1972'de Salamanca'da basılmıştır. 11- “Manzume fi't-tıb”: Tıbbî şiirlerini ihtiva eder. 12- “El-Usul fi hıfzi's-sıhha fi'l-fusul”: Mevsimlere ait sıhhat bilgileri vardır. 13- “El-Yusufi fî sana'ati't-tıb”. 14- “İstinzalü'l-lutfi'l-mevcud”. 15- “El-İşare ila edebi'l-vizara”: Eser 1976'da Rabat'ta basılmıştır. 16- “A'malü'l-a'lam fimen buyia kable'l-ihtilam”: Müellif eserinde çocuk yaşında sultan olanların meşruiyetini anlatırken tarihi hadiselere de girmiştir. Eser bölümler halinde çeşitli tarihlerde yayınlanmıştır. 17- “El-İklilü'z-Zahir”: Bu da bölümler halinde yayınlanmıştır. 18- “Elfiyye”: Usulü fıkha dairdir. 19- “Bustanü'd-düvel”. 20- “Ed-Dürret-ül-fahire ve'l-lücecü'l-fahire”. 21- “Er-Reddü ala ehli'l-ibaha”. 22- “Rakmü'l-hulel fi nazmi'd-düvel”: Manzum bir İslam tarihidir. Müellif kendisi bu esere bir şerh yazmış ve bu şerh 1990'da Şam'da basılmıştır. 23- “Ravdatü't-ta'rif”: Eser 1970'de Beyrut'ta basılmıştır. 24- “Seddü'z-zeria fi tafdili'ş-Şeria”. 25- “Ceyşü't-Tevşih”: Bir şiir antolojisi olup 1967'de Tunus'ta basılmıştır. 26- “Kitabü Müsle't-tarika”: Noterlikle ilgili olup 1988'de Beyrut'ta basılmıştır. 27- “Kitabü's-sihr ve'ş-şi'r”: 1981'de Madrid'de basılmıştır. 28- “Evsafü'n-nas fi't-tevarih ve's-salat”. 29- “Küteybetü'l-Kamine”.
İspanya'da yetişen meşhur Müslüman tabip ve tarihçi.
İspanya'da yetişen meşhur Müslüman tabip ve tarihçi.
İspanya'da yetişen meşhur Müslüman tabip ve tarihçi.
Lisanüddin İbni Hatib'in yazdığı El-İhata fî tarihi Gırnata adlı eserinin kapak sayfası (sağda). Mi'yarü'lihtiyar adlı eserinin kapak sayfası (ortada) ve Manzume fi't-tıb adlı risalesinin ilk sayfası (solda).
Köprülü Kütüphanesi No: 621'de kayıtlı ElMenhelü's-safi adlı eserde Lisanüddin İbni Hatib ile ilgili bir sayfa .
İspanya'da yetişen meşhur Müslüman tabip ve tarihçi.
Lisanüddin İbni Hatib'in Ceyşü't-Tevşih adlı kitabının kapak sayfası (sağda), Evsafü'n-nas fi't-tevarih ve's-salat adlı eserin kapak sayfası (ortada) ve Küteybetü'l-Kamine adlı eserinin kapak sayfası (solda).
İspanya'da yetişen meşhur Müslüman tabip ve tarihçi.
