Hadis ve Şafiî mezhebi fıkıh âlimi, edip. Künyesi, Ebu Nasr olup; ismi, Muhammed bin Muhammed bin Yusuf bin Muhammed bin Halil'dir. 454 (m. 1062) yılında Merv'in Faşan (veya Kaşan) köyünde doğdu. Doğduğu yere nisbetle Faşanî (veya Kaşanî) ve Mervî denildi. 529 (m. 1135) yılında, yetmişbeş yaşlarında vefat etti.
Din ve alet ilimlerine temel olan bilgileri Merv'de öğrenen Ebu Nasr Faşanî, Merv'deki Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerinin büyüklerinden olan, Muhammed bin Abdürrezzak Mahuvanî'den fıkıh ilmini öğrendi. Ebü'l-Muzaffer Sem'anî, Muhammed bin Abdürrezzak Mahuvanî, Mus'ab bin Abdürrezzak, Muhammed bin Ebü'l-Hasan Mihrebendakşanî ve daha birçok âlimden hadis-i şerif ve diğer ilimleri öğrendi. Şafiî mezhebi imamlarının ileri gelenlerinden oldu. Arabî ilimlerde, edebiyat, hadis ve fıkıh ilimlerinde âlimdi. Allahü tealanın kullarına merhametinden dolayı, onları Cehennem ateşinden kurtarmak için durmadan çalışır, öğrendiklerini öğretmeye gayret ederdi.
Gündüzlerini ilim öğrenmek ve öğretmeye ayırır, gecelerini de üçe bölerdi. Gecenin bir kısmında eser yazmakla meşgul olur, ikinci kısmında namaz kılar, Kur'an-ı Kerim okur, üçüncü kısmında uyuyup istirahat ederdi. Ömrünü, Allahü tealanın rızasını kazanmak için harcardı. O'nun rızasına uygun olmayan hâl ve hareketlerden sakınır, Resulullah'ın ve Selef-i salihîn'in bildirdikleri din bilgilerini yaymak için çalışırdı.
Güzel ahlâkı, örnek yaşayışı, üstün ilmi, cömertliği, ona karşı insanların sevgi ve saygısının artmasına vesile olurdu. O da bu itibarından istifadeyle, insanlara dinlerini öğretip, Allahü tealanın emir ve yasaklarını bildirirdi. Haram ve şüpheli şeylerden şiddetle kaçar, mubahların birçoğunu da terk ederdi. Hep Allahü tealayı ve verdiği nimetlerini düşünür, ilimden arta kalan zamanını ibadetle geçirirdi.
Birçok talebe yetiştirdi. Hafız Ebu Sa'id Sem'anî bunlardan idi. Yetiştirdiği talebelerin yanında, pek çok kitap da yazdı. Kendi zamanındakiler ve daha sonra gelenler, bu kıymetli eserlerden istifade etti. Bu kitaplardan Ahbarü'l-ulema, bilinen eserleri arasındadır.
