Horasan'da yetişen evliyanın meşhurlarından. Künyesi, Ebu Bekr'dir. Üçüncü asırda Belh şehrinde yaşamış olup, doğum ve vefat tarihi bilinmemektedir. Zamanının meşhur âlimlerinden ve evliyasından Ahmed bin Hadreveyh ve diğer velilerin sohbetinde ve derslerinde yetişmiştir. Hadis ilminde de ilim sahibi olmuş, hadis-i şerif rivayet etmiştir. Derslerinde ve sohbetinde çok talebe yetişmiştir.
Muhammed bin Hamid hazretlerinin kıymetli sözlerinden bir kısmı şunlardır:
Buyurdu ki: “Tefekkür beş çeşittir. 1- Allahü tealanın yarattığı şeylere bakıp, O'nun yüceliğini düşünmek. Bundan marifet, Rabbini tanımak hasıl olur. 2- Allahü tealanın nimetlerini ve ihsanlarını düşünmek. Bundan muhabbet hasıl olur. 3- Allahü tealanın vaat ettiği nimetleri ve mükafatları düşünmek. Bundan ibadete karşı rağbet ve ibadet yapma şevki hasıl olur. 4- Allahü tealanın azabını düşünmek. Böyle tefekkür eden kimse, Allahü tealaya isyan etmekten sakınır. 5- Allahü tealanın verdiği nimetler ve ihsanları yanında, nefsin kötülüklerini düşünmek. Bundan da, geçmiş günahları hatırlayarak Allahü tealaya karşı haya, utanma hasıl olur.”
“İnsanın kalbine nur yerleşince; azaları, iyilik yapar ve iyiliği konuşur.”
Muhammed bin Hamid hazretlerine, Fatır suresinin; “Ey insanlar, siz Allah'a muhtaç olanlarsınız. Allah ise hiçbir şeye muhtaç değildir. Hamiddir (hamdolunmaya layıktır).” mealindeki 15. ayet-i kerimenin tefsiri sorulunca şöyle tefsir etmiştir: “Siz acizsiniz, Allahü tealanın rahmetine muhtaçsınız, bunun için fakirsiniz. Allahü teala ganidir. Sizin ibadetlerinize ihtiyacı yoktur.”
“Ehl-i muhabbet olmayan kimse, himmete tam manasıyla ulaşamaz. (Himmet, sadece bir şeyi istemektir. Bu da Allahü tealanın rızasına kavuşmaktır.) Muhabbet ehli buna; sünnete tabi olup, bid'atlardan sakınmak suretiyle kavuşmuştur. Çünkü Resulullah efendimiz himmette en yüksek derecede olup, Allahü tealaya en yakın olandır.”
“Cahillerin evliyayı inkar etmesi, büyüklere dil uzatması, onları anlamaktan uzak olmalarından ve kalblerinin hikmeti almamasındandır.”
“Evliya olan zatlar, evliyalıklarını daima gizlerler, söylemezler. Fakat onların halleri ve davranışları, evliya olduklarını gösterir. Evliyalık iddiasında bulunan kimseler, dilleriyle bunu söylerler. Fakat hal ve hareketleri, onların yalancı olduklarını ortaya çıkarır.”
“Allahü tealaya en yakın olan kimseler, fakirlerle bulunmaktan hoşlanan kimselerdir. Ebedi olanı, geçici olana tercih edenler ve kazaya rıza gösterenlerdir.”
“Bir şeyi yapmaktan aciz kalırsan, bu acizliğini, zayıflığını anlamaktan da aciz kalma.”
“Bir kimsenin bir Müslümanı hor görmesi, iman ve marifet zayıflığındandır.”
“Yol belli ve açık; delil âlimler (müçtehitler), azık tam, binek kuvvetli. Fakat insanı asıl maksada kavuşmaktan uzaklaştıran şeyler var. Bunlar: Âlimlere (müctehidlere) uymadan, kendi görüşüne uymak, nefsinin istekleri peşinde koşmak. Azığı (yiyeceği) gayrimeşru yerden toplamak. Mesuliyeti unutup, bineği zayıflatmaktır.”
“İnsanların felaketine sebep; asıl işi bırakıp boş şeyler ile uğraşmaları, nefislerinin isteklerine uymaları ve harama dalıp, şüphelilerden sakınmamalarıdır.”
“İnsanların en kötü ahlaklısı, dostunu düşmanını ayırmayan ve sohbet ehlinden uzak yaşayandır.”
“Kalb ve vakit, insan için sermayedir. Fakat kalbini kötü zanlarla, düşüncelerle meşgul eder. Vaktini de boş şeylerle geçirir, zayi eder. Bu ne acı bir haldir. Sermayeyi kaybedene kim kâr getirebilir?”
