İslam âlimlerinden. Zooloji ve botanik ilminde meşhur oldu. İsmi Nadr bin Şümeyl bin Hareşe et-Temimî el-Mazinî'dir. Künyesi Ebü'l-Hasan'dır. 122 (m. 740)'da Merv'de doğdu. 204 (m. 820) senesinde Merv şehrinde vefat etti.
Aslen Basralıdır. 128 tarihinde Basra'ya geldi. Küçük yaşta ilim tahsiline başladı. Büyük âlim Halil bin Ahmed ve başkalarından okudu. Çeşitli ilim dallarında mütehassıs oldu. Fıkıh ve hadis rivayetinde sika yani güvenilir bir âlim idi. Tabiîn devri âlimlerinden Hişam bin Urve, İsmail bin Ebu Halid, Hamidü't-Tavil, Abdullah bin Avn ve Hişam bin Hassan'dan hadis öğrendi. Yahya bin Main, Ali bin Medinî ve başkaları kendisinden hadis rivayetinde bulundular. Şair olup, şiirleri meşhurdur. Basra'dan Horasan'a gideceği zaman, içerisinde hadis, nahiv, lügat, aruz ve siyer âlimlerinin de bulunduğu üç bin kişiyi bulan bir topluluk tarafından uğurlandı. Merv'de kadılık yaptı.
Harun Reşid'in oğlu Halife Me'mun; Nadr bin Şümeyl'i sever, meclisinde bulundurur, onun hikmetli sözlerini dinlerdi. Zamanının âlimleri tarafından methedildi. Ebu Hatim onun hakkında; “Nadr, sika ve Sünnet-i seniyyeyi en iyi bilen idi.”, Abdullah ibni Mübarek; “Halil bin Ahmed'in talebelerinin en üstünü idi.”, Abbas bin Mus'ab; “Hadis ve arabi ilimlerde imam idi. Sünnet-i seniyyeyi Horasan ve Merv'de ilk ihya edendir.” demektedirler.
“Kişi yemeği, içmeği ve açlığı unutmadıkça ilmin tadını alamaz.” buyuran Nadr bin Şümeyl, din ilimleri yanında fen ilimlerinde de çalışmalar yapıp, incelemelerde bulundu. Bilhassa zooloji, botanik ve sistematiğe dair yazdığı eserlerle meşhur oldu. İslam medeniyetine hizmet etti.
Eserleri:
1- Kitabü's-sıfat: Beş kısımdır: Birinci kısım, insanla çekirgenin yaratılışından ve kadınların sıfatlarından bahseder. İkinci kısım; büyük çadır ve evlerle, dağların, vadilerin ve eşyanın sıfatlarından (özelliklerinden) bahseder. Üçüncü kısımda, ehemmiyetinden dolayı deveden bahseder. Dördüncü kısımda, koyun, kuş, güneş, ay, gece, gündüz ile kuyular ve havuzları anlatır. Beşinci kısım, ekin, üzüm, bakla isimleri, ağaçlar, rüzgârlar bulut ve yağmurlardan bahseder.
2- Kitabü'l-enva
3- El-Meanî,
4- Garaibü'l-hadis,
5- El-Mesadır,
6- El-Medhal ala kitabi'l-ayn,
7- El-Hamim,
8- Eş-Şems ve'l-Kamer.
