Nablus'ta yetişen, Hanefî mezhebi fıkıh âlimlerinden. İsmi İsmail bin Abdülganî bin İsmail bin Ahmed bin İbrahim en Nablusî'dir. 1017 (m. 1609) senesi Zilhicce ayının onunda Şam'da dünyaya geldi. Aslen Filistin'in Nablus şehrindendir. Bunun için “Nablusî” nisbeti ile meşhur oldu. 1062 (m. 1652) senesinde Şam'da vefat etti. Babüssagir'de Cerrah Camii yakınındaki aile kabristanına defnedildi.
Küçük yaşta iken ilim tahsiline başladı. Önce Şafiî mezhebini öğrendi. Şam'da iken, Şerefeddin-i Dımaşkî, Molla Mahmud-i Kürdî, Şeyh Ömerü'l-Karî ve Müftî Abdurrahman İmadî gibi âlimlerden ders okudu. Fıkıh ilmini, Şeyh Abdüllatif-i Calikî'den öğrendi. Necmeddin-i Gazzî'den hadis ilmini okudu. Çeşitli ilimlerde çok yükseldi. 1039 (m. 1629) senesinde Cami-i Emevî'de ders vermeye başladı. Bundan bir müddet sonra Anadolu'ya gelip İstanbul'da Şeyhülislam Yahya Efendi'nin yanında kaldı. Yahya Efendi'nin usulüne uyarak ders okuttu. Sonra Şam'a döndü. Birçok defa İstanbul'a gidip geldi. Şam'da kendisine Kaymeriyye Medresesi verildi. Orada bir müddet ders okuttu. Daha sonra Halep'e gitti. Hac farizasını ifa etmek üzere Hicaz'a geldi. Hacdan sonra bir kafile ile Kahire'ye döndü. Burada Hanefî mezhebi fıkıh âlimlerinden Şihabeddin Ahmed-i Şevberî'den ve Hasan-ı Şürnblalî'den ders aldı. Sonra yine Anadolu'ya gelip İstanbul'da kaldı. Sayda şehri kadılığına tayin olunarak memleketine döndü. Şam'da bulunan Sultan Selim Camii'nin imamı Yusuf bin Ebü'l-Feth vefat edince caminin imamlığı ile birlikte medresenin müderrisliği de ona verildi. Birçok kimse kendisinden ilim tahsil etti. Sonra yine İstanbul'a geldi. Bir müddet burada kalıp ders okuttu. Kendisine 1060 (m. 1650)'de Sahn-ı seman müderrisi ünvanı verildi. Memleketine dönünce medreselerde ders okutmayı bıraktı. Ancak yanına gelip gidenlere ders verir, onlarla ilmî mütalaalarda ve münazaralarda bulunurdu. Kendisinden ilim tahsil etmek için birçok kişi yanına gelirdi. Hulasatü'l-eser kitabının sahibi Muhibbî'nin hocası İbrahim Fettal, bunlardan birisiydi. Cami-i Emevî'de, Kadı Beydavî Tefsiri'ni çok güzel okuttuğu için yanına çok talebe gelirdi.
İsmail Nablusî, ilimde ince ve derin mânalara vâkıf, büyük bir âlimdi. Hafızası çok kuvvetli idi. Fıkıh ilminde, zamanının âlimlerinin en üstünüydü. Bu ilmin, bütün ince meselelerini en iyi bilen kimseydi. Bu konuda çok kıymetli kitaplar yazdı. Önce Şafiî mezhebinde iken Hanefî mezhebine geçmiştir.
Eserleri: İsmail Nablusî hazretleri birçok eser yazmıştır. Bunlardan bazıları şunlardır:
1- Haşiye ala tefsiri'l-Kadı Beydavî: Bu eseri talebelere ders okuturken yazmıştır. Yazma bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi Esad Efendi Kısmı No: 231'de kayıtlıdır.
2- El-İhkam fî şerhi Düreri'l-ahkâm: Molla Hüsrev'in Hanefî fıkhına dair Dürer adlı eserinin haşiyesidir. Müellifin en önemli eseri kabul edilmektedir. Müsveddesi on iki cilt olup dört büyük cildi temize çekilmiş gerisi yarım kalmıştır. Zahiriye Kütüphanesi'nde yazmaları vardır.
3- Risale fî kavlihi teala; “İnnallahe ye'murukum.” Bakara suresi 63. ayetinin tefsiridir.
4- Mecmu: Fıkıh ve tefsire dairdir. Bir nüshası Zahiriye Kütüphanesi'ndedir.
5- Ecvibetü'l-işkali'l-meşhur fi's-salati'l-İbrahimiyye: Salli ve Barik duaları hakkındadır. Bir nüshası Zahiriye Kütüphanesi'ndedir.
İsmail Nablusî'nin Kifayetu'l-gulam adlı manzum risalesinin ilk sayfası. Ünvanü'l-âyât adlı eserinin ilk sayfası. Eser Ümmü'l-Kura Üniversitesi Kütüphanesi No: 3455'de kayıtlıdır.
6- Ünvanü'l-âyât: Kur'an-ı Kerim ayetlerini kolayca bulmak için yapılmış bir çalışmadır. Bir nüshası Zahiriye Kütüphanesi'ndedir.
7- Haşiyetü Tuhfetü'l-muhtac,
8- Tahrirü'l-makal fî ahkami beytülmal: Bu eserinden oğlu Abdülganî Nablusî Hadika adlı eserinde nakil yapmaktadır.
9- Manzume fî ilmi'l-feraiz,
10- Tezkiretü efkari'l-fukara,
11- El-İzah fî beyani hakikati's-sünne,
12- Risaletan fî beyani fazileti leyleti'l-kadr bi tefsiri suretiha,
13- Tenvirü'l-ayneyn,
14- Es-Sıratü'l-müstekim fi't-tasavvuf.
15- Kifayetu'l-gulam.
İsmail Nablusî ayrıca Mülteka, Tenviru'l-ebsar ve Kadı Muhibbüddin Hamevî'nin Manzume'sine kısmî şerhler yazmıştır.
