Osmanlılar zamanında, Kafkasya'da Nahcivan kasabasında yetişen İslam âlimlerinden ve Nakşibendiyye yolunun büyük velîlerinden. İsmi Nimetullah bin Mahmud Nahcivanî olup Nahcivanî, Baba Nimetullah, Şeyh Alvan gibi isimlerle meşhur oldu. Hanefî mezhebinin büyük âlimlerindendir. Nahcivan'da doğdu. Doğum tarihi bilinmemektedir. 920 (m. 1514) senesinde, Konya'ya bağlı Akşehir kasabasında vefat etti.
Osmanlıların, ilme ve âlimlere çok kıymet verdiğini bildiği için 905 (m. 1499) senesinde memleketinden ayrılıp Osmanlı ülkesine gelen Nahcivanî, Nasreddin Hoca'nın memleketi olan, Konya'ya bağlı Akşehir beldesinde yerleşti. Orada çok meşhur oldu. Zahirî ve bâtınî ilimlerde çok yüksekti. Manevî ilimlerde çok derinleşmiş idi. Tasavvufta, ilahî sırlar denizinin dalgıcı olmuştu. Yani bu yolda derecesi çok yüksekti. Bununla beraber, kendi hâlini gizler, tevazu gösterirdi. Gayet sade olarak yaşamayı sever, fakirliği zenginliğe tercih ederdi.
Baba Nimetullah Nahcivanî'nin Konya Akşehir'deki kabrinin uzaktan görünüşü (sağda) ve kabrin kitabesi ve baş taraftan görünüşü (solda). Naklî ilimlerden, bilhassa tefsir ilminde mütehassıs oldu. Fevatihü'l-İlahiye ve'l-Mefatihü'l-gaybiyye isimli tefsiri ve Beydavî tefsiri'ne yazmış olduğu haşiyesi çok kıymetlidir. Ayrıca Muhyiddin-i Arabî'nin Füsusü'l-hikem isimli eserine ve Gülşen-i Raz isimli manzum esere haşiyeleri vardır. Bunlardan başka, Hidayetü'l-ihvan ve Risaletü'l-vücud isminde iki risalesi daha vardır ki bunlar da tasavvufa dairdir. Fevatihü'l-İlahiye isimli tefsirinin, bizzat kendi el yazısıyla olan bir nüshası, Topkapı Sarayı Üçüncü Ahmed Han Kütüphanesinde mevcut olup 1326 (m. 1908)'de, Matbaa-i Osmaniyye'de iki cilt hâlinde basılmıştır. Nahcivanî bu eserini, 904 (m. 1498) senesinde, Ramazan-ı şerif ayının ortalarında tamamlamıştır.
Tarihte ve günümüzde, bilhassa Akşehirliler arasında; Şeyh Alvan, Nimetullah Nahcivanî, Baba Nimetullah, Baba Nimet ve Nimetullah Sultan gibi isimlerle anılan bu büyük Türk-İslam âlimi, zamanında bulunan âlimlerin, evliyanın en üstünlerinden idi. Akşehir'de uzun seneler ilme hizmet edip çok talebe yetiştirdi. Türkçe ile birlikte, Arabî ve Farisîyi de çok iyi bilirdi.
Baba Nimetullah Nahcivanî'nin türbesi, Akşehir'de, Baştekke yolu üzerindedir. Tekkeye giden yolun sağında ve Akşehir deresinin solunda olup birkaç defa tamir görmüştür. Türbenin önünde bir havuz vardır. O büyük zatı sevenler, kabrini ziyaret ederek, mübarek ruhaniyetinden istifade etmekte, onu vesile ederek yaptıkları dualar kabul olmaktadır. Baba Nimet'in sandukasının dere tarafında, büyüklü küçüklü dört ayrı kitabe taşı bulunmakta olup ikinci taşın kitabesinde şöyle yazmaktadır: “Hu Dost. Kibar-ı Ehlullahtan ve müfessirîn-i a'zamdan Hace Nimetullah kuddise sirruh hazretlerinin merkad-i münevvereleridir (mübarek, nurlu kabirleridir).”
Baba Nimetullah Hazretlerinin Fevatihü'l-İlahiye ve'l-Mefatihü'l-gaybiyye adlı tefsirinin kapak sayfası.
