Müfessir, kadı ve Malikî mezhebi fıkıh âlimlerinden. İsmi Sa'id bin Muhammed bin Muhammed bin Muhammed'dir. Endülüs'teki Ukban kasabasına nisbetle Ukbanî nisbetiyle anılmaktadır. Künyesi Ebu Osman'dır. Aslen Endülüs (İspanya)'dandır. 720 (m. 1320) senesinde Tlemsan'da doğdu, 811 (m. 1408)'de orada vefat etti.
Memleketindeki büyük âlimlerden ilim öğrendi. El-İblî ve başka âlimlerden usul ilimlerini, Hafız Satti'den de feraiz ilmini tahsil etti. Ebu İnan Merinî ve İzzeddin bin Cema'a'dan Sahih-i Buharî ile Müdevvene kitaplarını rivayet etti. Onun zamanında Tlemsan'da pek çok âlim vardı. Bu suretle pek çok âlimden istifade etme imkânını buldu. Malikî mezhebinde büyük âlim oldu. Ondan da; oğlu Kasım Ukbanî, İmam Ebü'l-Fadl ibni İmam, İmam-ı Fadıl Ebü'l-Abbas, İbn-i Zagu ve Muhammed bin İkab Cüzamî, İbrahim Masmudî, İmam-ı Hücce İbn-i Merzuk el-Hafîd gibi âlimler ilim öğrendiler.
Sultan Ebu İnan zamanında, Becaye'de kadılık vazifesinde bulundu. Bunun yanı sıra Tlemsan, Merrakeş, Huneyn, Vehran kadılığında da bulundu. Kadılık yaptığı senelerin toplamı kırk sene civarındadır. Birçok dinî ilimde büyük âlim ve fakihti. Fazilet sahibi olup Tlemsan'daki adil ve büyük kadıların sonuncularından idi. Ona; “Akıl ve ilim sahiplerinin reisi.” denirdi. Dinî ilimlerin yanında, zamanının fen bilgilerini de çok iyi bilirdi. Matematik ve geometri sahasında mütehassıstı. Adaletli olmaya çok dikkat ederdi. Bu bakımdan kadılık yaptığı şehirlerde herkes tarafından beğenilirdi. Tlemsan'da büyük camide hatiplik vazifesi de yaptı.
Eserleri: Kuzey Afrika'daki Malikî mezhebi âlimlerinin büyüklerinden olan Sa'id Ukbanî, birçok kıymetli eser yazdı. Bunlardan birkaçı şunlardır. 1- Şerhu'l-Havfiyye: Çok güzel bir eser olup Havfiyye kitabına bunun kadar güzel bir şerh yazılmamıştır. 2- Şerhu Cümeli'l-Huncî, 3- Telhisü İbni'l-Benna, 4- Akidetü'l-Burhaniyye, 5- Tefsir-i Sureti'l-Feth ve'l-En'am, 6- Şerhü'l-Bürde.
