Hadis, kıraat, nahiv ve Hanbelî mezhebi fıkıh âlimi. Künyesi, Ebu Muhammed olup; ismi, Abdullah bin Ali bin Ahmed bin Abdullah'tır. Meşhur kıraat âlimi Ebu Mansur Hayyat'ın torunudur. 464 (m. 1072) yılında Bağdat'ta doğdu. Bağdadî nisbet edildi. Hayyat'ın torunu demek olan, Sıbtü'l-Hayyat denildi ve bu lakapla meşhur oldu. 541 (m. 1146) senesinde Bağdat'ta vefat etti. Kasr Camii'nde, Seyyid Abdülkadir-i Geylanî hazretlerinin kıldırdığı cenaze namazından sonra, Ahmed bin Hanbel hazretlerinin de medfun olduğu Bab-ı Harb kabristanına, dedesinin yanına defnedildi. Cenazesine, çok büyük bir kalabalık iştirak etti.
Ebu Mansur Hayyat gibi bir kıraat âliminin torunu olan Ebu Muhammed Sıbtü'l-Hayyat, küçük yaşta Kur'an-ı Kerim'i ezberledi. Temel din ilimlerini öğrendi. Arapçanın inceliklerine vâkıf oldu. Kıraat ilmini, dedesinden başka; Şerif Abdülkahir Abbasî, Ebu Tahir bin Süvar, Sabit bin Bendar, Ebü'l-Hattab bin Cerrah, Ebü'l-Berekat Muhammed bin Vekîl, Yahya bin Ahmed Sebtî, İbn-i Bedran Halvanî, Muhammed bin Ahmed Mukrî, Ebü'l-Ganaim Muhammed bin Ali ve Ebü'l-İzz Kalanisî gibi zamanının en önde gelen kıraat âlimlerinden, bütün rivayetleriyle öğrendi. Binlerce defa Kur'an-ı Kerim'i hatmetti. Zamanındaki kıraat âlimlerinin reisi oldu. Ebü'l-Hüseyin bin Nakur, Ebu Mansur bin Abdülaziz ve daha birçok âlimden hadis-i şerif öğrendi. Ebü'l-Kerem bin Fahir'den edebiyat ilimlerini ve lügat ilmini öğrendi. Aynı zattan, meşhur nahiv âlimi Sibeveyh'in kitaplarını da okudu. Arapça ve lügat ilimlerinde büyük âlim oldu. Hanbelî mezhebi fıkıh bilgilerinin inceliklerine vâkıf oldu.
Kur'an-ı Kerim'i öğrenmek ve öğretmekle uğraşır, insanlara Allahü tealanın kitabını öğretmek gayretiyle çırpınırdı. Güzel sesi ve çok güzel şekilde okuduğu Kur'an-ı Kerim'i dinlemek için, çok uzaklardaki şehirlerden gelenler olurdu. Ondan kıraat dersi almak için gelener arasında, hem Endülüslü, hem Hintli, hem Yemenli, hem Buharalı vardı. Hepsi, Allahü tealanın kitabını doğru okumayı öğrenmek gayretindeydi. O, vakitlerini ilim öğrenmek ve öğretmekte kullanır, arta kalan zamanında Kur'an-ı Kerim okur, ibadetle meşgul olurdu. Haram ve şüphelilerden çok sakınır, harama düşerim korkusuyla mubahların birçoğunu da terk ederdi. İnsanlara sevgi ve saygıda kusur etmezdi. Onları tatlı dil ve güler yüzle karşılar, Allahü tealanın emir ve yasaklarını öğretmek için gayret ederdi. Vefatına kadar, Bağdat'ta imamlık yaptı.
Talebelerinden İbn-i Sem'anî onun için; “Nahiv ve lügat ilimlerini çok iyi bilirdi. Herkese sevgi ve saygı gösterir, herkesçe sevilirdi. Çok alçak gönüllüydü. Çok güzel Kur'an-ı Kerim okurdu. Bilhassa, Ramazan gecelerinde insanlar, onun kıraatini dinlemek için toplanırlardı. Zamanının bir tanesiydi. Ömrümde Fatiha suresini, ondan daha güzel ve usulüne uygun okuyanı görmedim. Kıraat ve Kur'an-ı Kerim ilimlerine dair çok kitabı vardır.” buyurmaktadır.
Sıbtü'l-Hayyat'ın yazdığı El-Mübhic fî'l kıraati's-seb' adlı eserin Muhammed bin Suud Üniversitesin'de 822 numarada kayıtlı yazma nüshasının ünvan sayfası (sağda) ilk sayfası (ortada) ve matbu nüshasının kapak sayfası (solda).
Sıbtü'l-Hayyat'ın yazdığı Kitabü'l-İhtiyar kitabının yazma nüshasının ünvan sayfası (sağda) ve ilk iki sayfası (solda). Kitap Köprülü Kütüphanesi No: 10'da kayıtlıdır.
Ebu Muhammed Sıbt-ı Ebu Mansur Hayyat Bağdadî, birçok talebe yetiştirdi. Allahü tealanın kitabı Kur'an-ı Kerim'i, daha çok kimsenin iyi bir şekilde öğrenmesi ve okuması için gayret etti. Abdülvehhab bin Sekine, Muhammed bin Yusuf el-Gaznevî, Abdülvahid bin Sultan, Ebü'l-Feth Nasrullah bin Kiyal, Muhammed bin Muhammed bin Harun bin Kiyal, Mübarek bin Mübarek Haddad, Salih bin Ali Sarsarî, Zahir bin Rüstem ve daha birçok âlim ondan kıraat ilmini öğrendi. Kendisinden kıraat öğrenip de en son vefat eden; Taceddin Zeyd bin Hasan Ebü'l-Yemen el-Kindî'dir. Bu mübarek zatlar da, birçok kimseye Kur'an-ı Kerim kıraatini öğretip, Allahü tealanın kitabının doğru okunmasına gayret ettiler.
Ebu Muhammed Sıbtü'l-Hayyat'tan, hadis âlimleri ve hadis hafızlarından olan birçok büyük âlim de hadis-i şerif ilmi öğrenip, rivayette bulundu. Ondan hadis-i şerif rivayet eden âlimler arasında; İbn-i Nasır, İbn-i Sem'anî, İbnü'l Cevzî de vardı.
Eserleri: Kıraat ilmine dair birçok kıymetli eser de yazan Sıbtü'l-Hayyat'ın kitaplarından bazıları şunlardır:
1- El-Mübhic Fi't Kiraati's-seb', 2- Kitabü'l Kifaye, 3- Kasidetü'l-müncide, 4- Kitabü'r Ravda, 5- Kitabü'l-İcaz fi's-seb'a, 6- Kitabü'l-Müeyyed li's-Seb'a, 7- Kitabü'l-Mudiha fi'l Aşreti, 8- Kitabü'l-İhtiyar, 9- Kitabü't-tebsira.
Ebu Muhammed Sıbtü'l-Hayyat'ın rivayet ettiği hadis-i şeriflerden birinde, Resulullah Efendimiz şöyle buyurdu: “Bir kimse, Allah yolundaki bir gaziyi teçhiz ederse, (gazi ile) aynı sevabı alır. Yine bir kimse, Allah yolundaki bir gazinin ailesine hayırlı bir surette vekâlet eder, yiyecek ve içeceğini temin ederse, yine aynı sevabı alır.”
