Endülüs'te yetişen Malikî mezhebi âlimlerinin büyüklerinden. İsmi, Abdurrahman bin Abdullah bin Ahmed el-Haş'ami es Süheylî el-Endülüsî'dir. Ebü'l-Kasım, Ebu Zeyd ve Ebü'l-Hasan künyeleri ile tanınmıştır. Fıkıh, tefsir, hadis, kıraat, nahiv, lügat, edebiyat ve diğer ilimlerde derin âlimdi. Endülüs'ün büyük şehirlerinden Maleka şehri yakınlarında bulunan Süheyl beldesinde, 508 (m. 1114) senesinde doğdu. Doğum tarihinin 507, 509 ve doğum yerinin Maleka şehri olduğu da rivayet edilmiştir. 581 (m. 1186) senesi Şaban (başka rivayette Şevval) ayının 26. gününe rastlayan Perşembe günü Merrakeş'te vefat etti. Öğle vakti defnolundu.
İlim öğrenmekte ve yaymakta çok gayretli olan Süheylî, kıraat ilmini Ebu Davud es-Sagîr, Süleyman bin Yahya, Ma'mer Ebu Bekr, İbnü'l Arabî, Şüreyh bin Muhammed, Ebu Mansur bin Hayr ve başka zatlardan öğrendi. Abdullah bin Muhammed, Ebu Abdullah bin Mekkî ve başka âlimlerden hadis-i şerif ilmini öğrendi ve hadis-i şerif rivayet etti. Ayrıca, Ebu Abdullah bin Neccah ez-Zehebî ve başka birçok büyük âlimden ilim öğrendi ve rivayetlerde bulundu.
Kendisinden de; Ebu Muhammed el-Kurtubî, Ebü'l-Hüseyin bin es-Serrac, Ebu Muhammed bin Atıyye, Ebu Hattab bin Halil ve başka birçok kimse ilim öğrenip hadis-i şerif rivayet ettiler.
Süheylî hazretleri, küçük yaşlarda iken ilim tahsiline başladı, ilimde çok yükseldi. İlminin çokluğu, aklının, anlayışının ve zekasının kuvvetliliği ile, zamanındaki âlimlerin üstünü, önderi oldu. Allahü tealanın fadlından ve rahmetinden bir lütuf olarak birçok güzel hasletler ve üstünlükler bu zatta toplanmış idi. Onyedi yaşında gözleri a'ma olduğu hâlde, ilimde yüksek derecelere kavuştu. Her işinde salah (doğruluk) sahibiydi. Yediği lokmanın helalden olmasına çok dikkat ederdi. Şüpheli bir şey yemezdi. Kanaat sahibi olup, az bir şey ile yetinirdi. İlimde çok yükselip, şanı her tarafa yayıldı. Büyüklüğünü bildiren haberler Merakeş'e ulaşınca, oraya davet edildi. Kabul edip Merrakeş'e gitti. Orada, kendisine çok iyilik ve ikramda bulunuldu. Orada takriben üç sene ikamet etti.
İbnü'z-Zübeyr şöyle anlatıyor: “Süheylî, tefsir ve hadis ilminde hafız, hadis-i şerifleri rivayet edenleri tanımakta mahir, kelam ve usul ilminde âlim, tarih ve neseb ilminde çok kuvvetli, diğer ilimlerde de ilmi pek çok olup, büyük bir âlimdi. Marifetteki (Allahü tealayı tanımaktaki), yani evliyalık yolundaki derecesi çok yüksekti. Zekası çok kuvvetli idi. Kur'an-ı Kerim'i öğretmek ve diğer ilimlerde talebe yetiştirmek hususunda zamanında bulunanlardan ileri olup, her tarafta onun büyüklüğü konuşulur, onun güzel hâlleri anlatılırdı.”
Aklî ve naklî ilimleri kendisinde toplamıştı. Arap dili ve edebiyatını çok iyi bilirdi. Edebiyat, lügat, nahiv, hitabet ve diğer edebî ilimlerde de çok yüksekti. Nahiv ilminin öncülerindendir. Aynı zamanda şair idi. Birçok kıymetli şiirleri vardır.
İbn-i Dıhye diyor ki: “Süheylî, bana bir şiir okudu ve; “Her kim ki bu şiirin Arabî olan aslını okuyup, ondan sonra dua ederek Allahü tealadan bir şey istemişse, o dua mutlaka kabul olmuştur.” buyurdu” O şiirin tercümesi şudur:
Ey kalblerden geçeni çok iyi bilen Rabbim! Sığınağım tek sensin başka kime giderim. Ey her türlü belaya karşı bir tek ümidim! Yalnız sana yalvarır, senden yardım dilerim. Ey Rahmet hazinesi sonsuz olan Allah'ım! Her türlü hayırları ancak senden umarım. İhtiyacımı ancak ben sana arz ederim. Yoktur, reddolunursam, gidecek başka yerim. Yalnız senin fadlına, lütfuna güvenirim. Şayet men olunursam kime gidebilirim. Sana boyun bükmüşüm affeyle bu asiyi. Bilirim ki ümitsiz, bırakmazsın kimseyi. Salat olsun bizlerden Allah'ın Resulüne, İyilik ihsan eyle, eshabına, âline, Her mahlukun üstünü o Resul hürmetine, Kavuşalım ya Rabbî! O'nun şefaatine.
Eserleri: Süheylî hazretleri, birçok eser tasnif etmiştir. Zamanında bulunan ve kendisinden sonra gelen birçok kimse, eserlerinden istifade etmişlerdir. Her biri çok kıymetli olan eserlerinden birkaçının isimleri şunlardır:
1- Ravdü'l-ünf, 2- Netaicü'l-fiker, 3- Et-Ta'rifü ve'l-i'lam fima übhime mine'l-esma ve'l-a'lem, 4- Meseletü's-sırrı, Deccal, 5- Meseletü rü'yetullahi ve'n-Nebiyyi fi'l-menam, 6- Kitabü'l-feraiz, 7- Kasidetü'l-ayniyye Ematî.
