İslam âlimlerinin büyüklerinden. Hadis, tefsir, fıkıh, kıraat, nahiv, lügat ve tarih ilimlerinde meşhur âlim. İsmi, Ahmed bin Muhammed bin Abdullah bin Ebu İsa bin Lübbi bin Yahya bin Muhammed el-Maarif el-Endülüsî et-Talemenkî; künyesi, Ebu Ömer'dir. Aslen, Endülüs'ün doğu tarafında olan Talemenke'dendir. 339 (m. 951) senesinde doğdu. Belli başlı ilim merkezlerine gitmiş ve çeşitli konularda kitap yazmış ve pek çok kimse kendisinden ve eserlerinden istifade etmiştir. 429 (m. 1038) senesi Zilhicce ayında Talemenke'de vefat etmiştir. Ahmed bin Muhammed, Talemenke'den, Kurtuba'ya indi. Burada Ebu İsa Yahya bin Abdullah el-Leysî, Ebu Bekr ez-Zübeydî, Ebu Abdullah bin Müferrec, Ebu Muhammed Abdullah bin Muhammed bin Ali el-Bacî, Ahmed bin Avnillah ve başkalarından ilim öğrendi ve hadis-i şerif işitti. İbn-i Galbun'dan; Mısır'da Ebu Bekr el-Üdfüvî, Ebü'l-Kasım Cevherî, Muhammed bin Ebu Zeyd, Ebü'l-A'lâ bin Mahîn, Ebu Tahir Muhammed bin Muhammed el-Uceyfî, Yahya bin Hüseyin el-Matlubî, Muhammed bin Yahya bin Ammar, Ahmed bin Rahman ve daha başka âlimlerden çeşitli dallarda ilim tahsil etti. Kendisinden de İbn-i Abdülber, İbn-i Hazm el-Endülüsî ve daha başka âlimler ilim öğrenip hadis-i şerif rivayet ettiler. Bir müddet sonra tekrar Kurtuba'ya yerleşti ve ders verdi. Sonra Şam, Afrika, Mer'iyye, Mersiye ve Mergusta şehirlerini dolaştı. Sonunda kendi beldesine döndü. Burada ömrünün sonuna kadar ilim öğretti ve kitap telif etti. Ahmed bin Muhammed, tefsir ilminin bölümleri olan huruf, i'rab, nasıh, mensuh, ahkam ve meani ilimlerinde meşhur olmuştur. Hadis ricalini iyi tanıyan, hafız (yüz bin hadis-i şerifi ravileriyle birlikte ezbere bilen), insanların hidayetine vesile olan arif, Resulullah'ın sünnetine tâbi olan bir âlimdi.
İbn-i Beşkuval, onun, bidat ehline karşı kınından çıkmış bir kılıç olduğunu bildirdi. İsmail bin el-Huccarî, babasından bildirir: “Biz bir gün ilim mütalaa ediyorduk. Ahmed bin Muhammed yanımıza geldi ve; “Okuyun! Çok çok okuyun, bu senenin sonuna kadar yaşayacağımı zannetmiyorum.” dedi. Biz; “Allahü teala sana rahmet etsin sebebi nedir?” dedik. O, şöyle buyurdu: “Bu gece rüyamda şöyle bir şiir işittim: İnsanlar, kurtlar ve kuşların merhamet ettiği, Şu ihtiyara sen de iyilikle muamele et. Geçen bayramla ömrü nihayet buldu, Onun için bu bayramdan sonra başka bayram yok.””
Eserleri: Eserlerinden bazıları şunlardır: 1- Tefsirü'l-Kur'an: Yüz cilt kadardır. 2- Delilü ila marifet-i celil: Yüz cüzdür. 3- El-Beyan fî i'rabi'l-Kur'an, 4- Fedailü Malik, 5- Ricaliü'l-Muvata, 6- Usulü'd-diyanat 7- El-Vusulü fî marifetü'l-usul.
