Osmanlı âlimlerinden. İsmi Nureddin Hamza bin Ataullah'tır. Üçbaş diye bilinir. Sakarya iline bağlı Karasu ilçesinin Üçbaş köyünde doğdu. Ancak doğum tarihi bilinmemektedir. 940 (m. 1533) senesinde İstanbul'da vefat etti. Kabri İstanbul'da, Atik Ali semtinde yaptırdığı Üçbaş Mescidi'nin bahçesindedir.
Zamanının âlimlerinden aklî ve naklî ilimleri tahsil ettikten sonra Molla Muarrefzade'nin hizmetinde bulundu. Onun sohbetlerinden istifade edip ilmî olgunluğa eriştikten sonra sırasıyla; Manisa Medresesi, İznik Medresesi ve İstanbul Ebu Eyyub el-Ensarî Medresesi'nde müderrislik yaptı. Daha sonra Edirne Üçşerefeli Medresesi'ne müderris tayin olundu. Bu medreselerde ilim öğretip insanlara faydalı olmakla meşgul iken, Sultan İkinci Bayezid Han'ın Amasya'da yaptırdığı medresede müderris olarak vazifelendirildi. Bir müddet Amasya müftülüğü vazifesini de yürüten Nureddin Hamza, müderrislik ve müftülüğü bırakıp emekli oldu. İstanbul'da vefat etti.
Nureddin Hamza Efendi, âlim, faziletli bir zattı. Birçok ilimde ve fıkıh ilminde mütehassıstı. Güzel ahlâk sahibi olup insanlardan uzak ve sade bir hayat yaşardı. Süslü elbiseler giymekten kaçınır, eski elbiseler giyerdi. İlim ehlinin bir yere at ile gitmesi usül olduğu hâlde o yürüyerek giderdi. Çok zengin olup sayılamayacak derecede mal sahibiydi. Bu malından, fakir ve fukaraya ihsan ederdi. Hatta İstanbul'da Üçbaş Mescidi diye bilinen bir mescit ve bu mescidin çevresinde, fakirlerin ve ilim öğrenen talebelerin kalabileceği mekanlar ve medrese yaptırmıştı. Mimar Sinan'ın eseri olan mescit ve hücreler, bugün de mescit ve talebe yurdu olarak kullanılmaktadır.
Nakledilir ki: Kanunî Sultan Süleyman Han'ın vezirlerinden İbrahim Paşa, bir gün Nureddin Hamza Efendi ile sohbet ederken; “Sizin altın gümüş ve paraya karşı ilginiz var. Fakat onları hayır ve hasenata çok sarf ediyorsunuz. Bu nasıl oluyor?” dedi. Nureddin Hamza Efendi ise cevabında; “Evet, altın, gümüş ve parayı çok sever görünüyorum. Çünkü onunla ahiretimi kazanırım. Yani bu elde ettiğim paralarla hayır işleri yapıp ahireti kazanmaya çalışırım.” buyurdu.
