Kelam ve Hanefî mezhebi fıkıh âlimi. Künyesi, Ebü'l-Feth; lakabı, Ala'ü'l-âlim; ismi, Muhammed bin Abdülhamid bin Hasan bin Hüseyin bin Hamza el-Usmendî'dir. 488 (m. 1095) yılında Semerkand'da doğdu. Zamanının büyük âlimlerinden okuyan ve değerli bir âlim olan Muhammed bin Abdülhamid, 552 (m. 1157) yılında Semerkand'da vefat etti.
Ebü'l-Feth, es-Seyyid el-İmam el-Eşref hazretlerinden fıkıh ilmini öğrendi. Daha sonra Bağdat'a gidip, orada Ömer bin Abdülaziz bin Meda el-Buharî'den hadis-i şerif dinledi. Kendisinden ise Ebü'l-Muzaffer Es'ad bin Muhammed el-Kerabisî ve Ebü'l-Berekat Muhammed bin Ali bin Muhammed el-Ensarî ilim öğrenip hadis-i şerif rivayet etti.
Muhammed bin Abdülhamid hakkında İbn-i Sem'anî; “O, faziletli ve hakikatleri anlatan bir fıkıh âlimidir.” İbnü'l-Cevzî ise; “Muhammed bin Abdülhamid, dinî vecibelere sıkı sıkı sarılmış, münazarayı bırakmış ve ömrünün sonuna kadar hayır ve hasenatla uğraşmıştır.” demektedir. İbn-i Sem'anî, Merv'e gelen Muhammed bin Abdülhamid'den ilim öğrendiğini söylemektedir.
İbnü'n-Neccar, Muhammed bin Abdülhamid'in şöyle dediğini nakleder: “Dünyada rahat yoktur. Ancak kitap mütalaa ederek rahat etme imkanı vardır.”
Eserleri: Muhammed bin Abdülhamid, fıkıh, usul-i fıkh ve kelam ilmine dair birçok eser yazmıştır. Bazıları şunlardır:
1- Şerhü'l-Camiu'l-Kebir li'ş-Şeybanî, 2- El-Hidaye fi'l-kelam, 3- Et-Ta'lika fi'l-hılaf, 4- Şerhu uyunü'l-mesail, 5- Bezlü'n-nazar fi'l-usul, 6- El-Fevaidü'l-Alâ'iyya, 7- El-Mu'tariz ve'l-muhtelif.
