Şafiî mezhebi fıkıh ve hadis âlimlerinden. İsmi, Muhammed bin Hüseyin bin Muhammed bin Hüseyin bin Ali bin Ya'kub el-Mervezî el-Erzî'dir. Künyesi, Ebu Abdullah olup, Zaguli nisbetiyle meşhur oldu. “Hafızü'l-bereket” lakabı ile de anılırdı. Zagul, Horasan bölgesinde, Merv şehrinin Pencdih kasabasına bağlı bir köyün veya mahallenin adıdır. 472 (m. 1079) senesinde Zagul'da doğup sonra Merv'e yerleşti ve orada meşhur oldu. Tefsir, hadis, fıkıh, lügat ve edebiyat ilimlerinde büyük bir âlim olarak yetişti. Kıymetli eserleri vardır. 559 (m. 1164) senesi Cemaziyelahir ayının on ikinci günü Herat'ta vefat etti.
İlim öğrenmeye karşı büyük bir arzusu olan Ebu Abdullah-ı Zaguli, fıkıh ilmini Merv şehrinde iken, büyük âlim Ebu Bekr Muhammed bin Ebu Muzaffer es-Sem'anî'den ve Muvaffak bin Abdül kerim el-Hirevî'den öğrendi. O, ilim için birçok seyahatler yapıp, Herat ve Nişabur şehirlerine de gitti. Her iki şehirde, çok hadis-i şerif dinleyip öğrendi. Herat'ta; Ebü'l-Feth Nasr bin Ahmed bin İbrahim el-Hanefî, Ebu Abdullah İsa bin Şuayb bin İshak es-Siczî ve Ebu Sa'd Muhammed bin Ebu Rebî el-Cilî'den ve Merverruz'da; Muhyissünne Hüseyin bin Mes'ud el-Begavî el-Ferra'dan ve Ebu Muhammed Abdullah bin Hasan et-Tabesî'den ve Merv'de de; İmam-ı Sübkî'nin babasından ve Ebu Sa'id Muhammed bin Ali ed-Dehhan'dan ve daha birçok âlimden hadis-i şerif dinledi. Hadis ilminde de büyük bir âlim olarak tanındı. Hafız olup, yüz binden ziyade hadis-i şerifi senet ve metinleri ile birlikte ezberlemişti. Kendisinden fıkıh ilmini öğrendiği Ebu Sa'd es-Sem'anî ve onun oğlu Ebü'l-Muzaffer, ondan hadis-i şerif rivayet ettiler.
Ebu Sa'd onun hakkında diyor ki: “O, salih bir kimse olup, fazilet ve ilim sahibiydi. Ahlâkı çok güzeldi. İyi huylarla bezenmişti. Fakir olup, az şeye kanaat ederdi. Hadis-i şerifleri ve onların rivayet yollarını çok iyi bilirdi. Uzun olan hayatını, ilim öğrenmek ve bunları toplayıp yazmakla geçirdi.”
O, edebiyat ve lügat ilimlerini çok iyi bilirdi. Çok kitapları, bizzat yazarak onları bir araya getirmişti. Onların sayısının, dört yüz cildi geçtiği bildirilmektedir. Bunlara “Kaydü'l-evabid” adını verdi ve birçok ilmi toplayıp tertip etti. Bunlar; tefsir, hadis, fıkıh ve lügat ilimlerini ihtiva ediyordu.
Muhammed Zahid el Buharî'nin Mehasinü'l İslam kitabının yazma nüshasının ünvan sayfası (sağda) ve ilk iki sayfası (solda). Eser köprülü Kütüphanesi No: 644'de kayıtlıdır.
