Irak velîlerinden. İsmi Mahmud bin Yusuf'tur. Talabaniyye sülalesindendir. 1130 (m. 1717) tarihinde Karadağ'da doğdu. 1215 (m. 1800) tarihinde Kerkük'te vefat etti. Mahmud Zengenî önce Kur'an-ı Kerim'i ezberledi. Sonra öncelikle okunması gereken kitapları okudu. Beldesindeki birçok medresede âlet ilimlerini tahsil etti ve Molla Mahmud adıyla şöhret buldu. Mahmud Zengenî Allahü tealanın emirlerine itaat etmede, dünyaya değer vermemede ve Allahü tealadan korkmakta herkesten ileri gitti. Allahü teala ihsanıyla ona yardım edip, bozuk kimselerin şerrinden, fitneden, şeytan ve nefsin kötülüklerinden korunmada ona kuvvet verdi. Tahsilini tamamlayıp icazet, diploma aldı. Kerkük'e dönüp evlendi ve orada taliblere ilim öğretmeye başladı. Bu sırada oraya Hindistan'dan Şeyh Ahmed Lahorî hazretleri geldi. Molla Mahmud bu veîye ve yanındakilere hürmet, izzet ve ikramda bulundu. Onun bu hâlini gören Şeyh Ahmed Lahorî çok memnun olup, ona teveccüh ve dua etti. Böylelikle Mahmud Zengenî'nin kalb gözü açıldı. Mahmud Zengenî kendisine manevî ilimleri öğreten bir büyüğü bulduğuna çok sevindi ve hemen ona teslim oldu. Onun bildirdiği dersleri yapmaya ve duaları okumaya başladı. Gittikçe kalbindeki nurlar ziyadeleşti ve hâlleri güzelleşti. Şeyh Ahmed Lahorî hazretleri Bağdat'a gidip orada Seyyid Abdülkadir-i Geylanî hazretlerinin camiinde altı ay kadar kaldıktan sonra tekrar talebesi Molla Mahmud'un yanına geldi. Verdiği dersleri yapması sebebiyle kalbinin nur ile dolduğunu, velîlik makamlarına ulaştığını gördü ve sevindi. Ona icazet verip o beldede manevî ilimleri insanların kalplerine yerleştirmesi için vazifelendirdi, kendisi Lahor'a döndü.
Talabaniyye Dergahı'nın uzaktan görünüşü.
Zengenî hazretlerinin Kerkük'te inşa ettirdiği Talabaniyye Dergahı'nın eski bir resmi. Abdülhamid Han tarafından tamir ve genişletme yapılmıştır (sağda) ve yeni bir resmi (solda).
Mahmud Zengenî olgunlaşmış hâliyle Müslümanlara Kadirîyye yolunun edeplerini öğretmeye başladı. Pek çok kimse kendisinden istifade edip ibadetlerini zevkle yapmaya başladı. Bir zaman sonra Mahmud Zengenî'nin hocası geri döndü. Talebesinin yaptığı hizmetleri görünce, çok sevindi ve ona dua etti. Bundan sonra Mahmud Zengenî'nin insanlara hak ve hakikatı anlatma gayretleri daha da fazlalaştı. Yolu her tarafa yayıldı. Pek çok kimse talebesi olmakla şereflendiler. Mahmud Zengenî'nin talebeleri arasında oğlu Şeyh Ahmed de vardı. O da yetişip icazet almakla şereflendi. Şeyh Mahmud, Kerkük'te bir dergah inşa etti. Ömrünün sonuna kadar bu dergahta hak yolunun bilgilerini anlatmakla meşgul oldu. Sonradan oğulları ve torunları da burada hizmet ettiler. Sultan Abdülhamid Han da bu dergahın yanına bir cami inşa ettirmiştir.
