Şafiî mezhebi fıkıh, hadis ve tefsir âlimlerinden. İsmi Mahmud bin Ahmed bin Mahmud olup künyesi Ebü'l-Menakıb'dır. Ebü's-Sena Zencanî'nin yıllarca Şafiî fıkhı dersi verdiği Bağdat'taki Mustansırıyye Medresesi olduğu da bildirilmiştir. Aslen Azerbaycan yakınlarındaki Zencan'dandır. 573 (m. 1177)'de doğdu. 656 (m. 1258) senesinde Bağdat'ın Moğollarca istila edilmesi sırasında şehit düştü. Zencanî, Nasır Ladinillah'tan icazetle rivayette bulundu. Çeşitli ilimlerle meşgul oldu. Fetvalar verdi. Zehebî ondan; “İlim deryasında çok derinleşmişti.” diye bahsetti. İbnü'n-Neccar ise onun hakkında şöyle der: “Mahmud Zencanî, Şafiî mezhebinde, hılaf ve usûl ilimlerinde geniş bir ilme sahipti. Nizamiye Medresesi'nde hocalık yaptı. Daha sonra oradan ayrıldı. Hoca olarak Müstansıriyye Medresesi'ne geçti.” Dimyatî kendisinden hadis-i şerif rivayetinde bulundu. Havadisü'l-Cami'a isimli eserde; “Mahmud Zencanî, Müstansır'ın halifeliği zamanında, Ebu Salih Nasr Cilî'den sonra Bağdat'ta bir müddet kadılık yaptı. Sonra onun yerine kadı olarak, Abdurrahman bin Mukbil el-Vasıtî geçti. Zencanî ise Müstansıriyye Medresesi'ne Şafiî fıkhı müderrisi olarak tayin edildi.” diye yazmaktadır. Zencanî'nin oğlu İzzeddin Ahmed Zencanî, ilimde pek meşhurdu. Bağdat'ta kadı idi. Hüküm vermekte pek mahirdi. İbn-i Futî de böyle söylemektedir.
Eserleri: Zencanî'nin lügat ilmi ile alakalı eserleri vardır. Bir kısmı şunlardır:
1- Tervihü'l-ervah fî tehzibi's-Sihah: 393 (m. 1002) senesinde vefat eden Ebu Nasr İsmail bin Hammad'ın yazdığı Sıhah kitabının hulasasıdır. Zencanî'nin Tehzibü's-Sıhah adlı eserinin kapak sayfası.
2- Tehzibü's-Sıhah: Bu da Tervihü'l-ervah'ın veciz bir hâlde yazılmış şeklidir. Bundan birer nüsha Paris'te, Ankara Millî Kütüphane'de, Berlin ve Irak Müzesi kütüphanelerinde mevcuttur.
3- Sihrü'l-helal fî garaibi'l-makal: Fıkıh ilmi ile alakalıdır.
