Yemen'de yetişen Şafiî mezhebi âlimlerinden. İsmi Zeyd bin Hasan bin Muhammed bin Ahmed bin Meymun bin Abdullah Abdülhamid ibni Eyyub el-Yemenî el-Fayeşî'dir. 458 (m. 1066) senesi Şevval ayında Yemen'de doğdu. Ahmed, Ali, Kasım isimlerinde çocukları vardır. Şafiî mezhebinin büyük âlimlerindendir. Yaşadığı devirde, Yemen diyarında yetişen fakihlerin şeyhi, üstadı kabul edilmişti.
Tefsir, kıraat, hadis, lügat, nahiv, kelam, fıkıh, hılaf, usul-i fıkh ve hesap ilimlerinde derin bilgisi vardı. Birçok defa hacca gidip Mekke'de bulundu. Hayatı boyunca Yemen'de Ce'amia denilen köyde ders verdi. 528 (m. 1134) senesi Recep ayında orada iken vefat etti. Birçok âlimden ilim öğrendi. Kıraat ilmini, Mekke'de Ebu Ma'şer et-Taberî'den okuyup öğrendi. Fıkıh ilmini, Müşeyrık'te Es'ad bin Heysem'den, Seyr'de İshak es-Sardefî'den, Zurafe'de Ebu Bekr el-Muhaî ile Ya'kub bin Ahmed'den, Tehame'de İbn-i Abdüveyh'ten, Mekke'de Hüseyin et-Taberî ile Ebu Nasr el-Bendenicî'den, Zi-Eşrak beldesinde Hayr bin Yahya bin Mülamis ve Mukbil bin Züheyr'den öğrendi.
Ayrıca Zi-Eşrak'ta İbrahim bin Ebu Abbad en-Nahavî'den nahiv ve lügat ilimlerini öğrendi. İsa bin İbrahim er-Rebî'den de Arap diline ait ilimleri öğrendi. İsa bin İbrahim ve kardeşi İsmail, lügat âlimlerinin en büyüklerindendi. Zeyd bin Yahya hazretleri, ilim öğrenmek için çok yer dolaştı. İlmi çoğaldı ve faziletleri her yere yayıldı. Ders okuduğu beş yüzü aşan kitabın içinde bulunan ilimlerden çok şey topladı. Geceleri uyumaz, her gece Kur'an-ı Kerim'in yedide birini okuyup namaz kılardı. Şafiî mezhebinde Tehzib isimli kıymetli kitabını yazdı. Birçok kimse ondan fıkıh ilmini öğrendi.
Çeşitli beldelerden gelen bu talebelerinin başlıcaları şunlardır: Yahya bin Ebi'l-Hayr el-İmranî, Şeyh Hafız ve fakih Ali bin Ebu Bekr bin Hımyer bin Fadl Ömer bin İsmail bin Alkame ve Ömer bin Abdullah. Talebeleri ondan hiç ayrılmazlardı. O da talebelerine ve arkadaşlarına çok yakınlık ve sevgi gösterirdi. Bunlar, onun ahlâkının güzelliğinden, ilminin çokluğundan ve o memleketin sultanının iyiliğinden idi. Beldenin, sultanı, Es'ad bin Vail isminde bir kimse olup dedeleri harp ve şiddet zamanlarında cesaret ve sabır sahipleri idi. Bu sultan, bidat fırkalarından uzak duruyor ve Ehl-i Sünnet mezhebini yayıyordu. Bu sebepten sultan, Zeyd bin Hasan el-Yemenî'ye çok hürmet gösteriyordu. Beldesindeki insanların huzur içinde yaşamaları için ilim öğrenmelerini ve âlimlere saygı göstermelerini teşvik ediyordu.
