Hadis âlimi. Künyesi Ebu Muhammed olup ismi Abdülazim bin Abdülkavi bin Abdullah bin Selame bin Sa'd bin Sa'id el-Münzirî'dir. Lakabı Zekiyyüddin olup, Abdülazim Münzirî diye meşhur oldu. Aslen Şamlıdır. Münzirî denmesi, büyük dedelerine nisbeti sebebiyledir. 581 (m. 1185) senesi Şaban ayı başında Mısır'ın Fustat şehrinde doğdu. 656 (m. 1258) senesi Zilkade ayının dördüncü Cumartesi günü Kahire'de vefat etti. Ertesi gün öğleden sonra ders verdiği Kâmiliyye Hadis Medresesi'nde cenaze namazı kılındı ve Mukattam Dağı eteğindeki Karafe Kabristanı'na defnedildi.
Abdurrahman bin Yusuf hazretlerinin müderrislik yaptığı Şam'daki Nuriye Darulhadis Medresesi. Bu medreseyi 559 (m. 1164) yılında Nureddin Zengi yaptırmıştır.
Abdülazim Münzirî, ailesi hakkında şu bilgileri vermektedir:
“Babam Ebu Muhammed Abdülkavi bin Abdullah 554 (m. 1159) senesinde Mısır'da doğdu. 592 (m. 1196) senesi Ramazan-ı şerif ayının üçüncü günü vefat etti. Mukattam Dağı eteğindeki Karafe Kabristanı'na defnedildi. Babam, Mekke-i Mükerreme'de Ebu Abdullah Muhammed bin Hüseyin el-Hirevî'den ve Mısır'da Ebu Abdullah Muhammed bin Hamd bin Hamid'den hadis-i şerif dinledi ve rivayette bulundu. Beni, Resul-i Ekrem'in hadis-i şeriflerini öğrenmeye teşvik edip varını yoğunu bu uğurda sarf etti. Hadis-i şerif ilmini öğrenmem için çalıştı. Allahü teala kendisinden razı olsun.”
Abdülazim Münzirî, Eyyubîlerin, Fatımîleri ortadan kaldırmasından sonra Mısır'da yetişti. Onun zamanında ilmî faaliyetler yeniden canlandı ve ilmî çalışmalar hız kazandı. Babasının ihtimamıyla büyüdü ve ahlâk ilmini çok iyi öğrendi. Şafiî mezhebinde olan Münzirî, 591 (m. 1195) senesinde ilim öğrenmeye başladı. Birçok âlimden ilim öğrendi. Kendisi; “İlk hadis-i şerif dinlediğim zat, Ebu Abdullah Muhammed bin Hamd bin Hamid olup, 591 (m. 1195) senesi Ramazan-ı şerif ayında bana icazet verdi.” demektedir.
Abdülazim Münzirî'nin evlerinin yakınında Vezir İbnü'l-Furat Mescidi adında bir mescit vardı. Burada Hanbelî âlimi Salih Ebü's-Sena Mahmud bin Abdullah bin Matruh imam idi. Ondan Kur'an-ı Kerim okudu. Fakat babası, o daha on bir yaşında iken vefat etti ve Münzirî, çocuk denecek yaşta yetim kaldı, ayrılık acısını tattı. Fakat babasının kendisine aşıladığı ilim aşkı sebebiyle âlimlerin ilim meclislerine koştu ve onların derslerini dinledi. Kendisi şöyle anlatır:
“Evimize yakın mescitte ders veren büyük Hanbelî âlimi Ebu Muhammed Abdülganî bin Abdülvahid ibni Ali el-Makdisî'nin derslerinde çok bulundum. Ebu Muhammed, 596 (m. 1200) senesinde bana icazet (diploma) verdi.”
Abdülazim Münzirî'nin ilim öğrenme arzusu çoktu. Kur'an-ı Kerim okuması çok güzeldi. Kıraat ilmini Şeyh Ebü's-Sema Hamid bin Ahmed el-Ensarî el-Ertahî'den öğrendi. Mısır'daki Atik Camii civarındaki Nasıriyye Medresesi'nde Ziyaeddin Ebü'l-Kasım Abdurrahman bin Muhammed bin İsmail el-Kureşî'den fıkıh öğrendi. Abdülazim Münzirî bu zat hakkında; “Ebü'l-Kasım Abdurrahman'dan fıkıh ilmini öğrendim. Âlim, salih, edepli, güzel ahlâk sahibi bir zattı.” demektedir. Ayrıca edebiyat ve aruz ilmini Muvaffakuddin Ebü'l-İzz Muzaffer bin İbrahim ve başkalarından öğrendi. Sonra birçok İslam memleketini dolaşarak oralardaki İslam âlimlerinden ilim öğrendi ve icazet (diploma) aldı. Münzirî; araştıran, inceleyen, rivayetleri sağlam bir zattı.
Münzirî, Mısır'ın bütün bölgelerini dolaştı. İskenderiyye'ye birçok defa gitti. Abdülazim Münzirî'nin ilim öğrendiği Kahire'de Atik Camii civarındaki Nasıriyye Medresesi. Orada birçok zatla görüşüp ilim öğrendi. Kıraat ilminin öncülerinden ve mahirlerinden olan ve İbnü'ş-Şerabî diye bilinen Ebu Muhammed Abdülkerim bin Atik el-İskenderanî el-Malikî de, İskenderiyye'ye ilim öğrendiği âlimlerden birisidir. Ayrıca Kadı Ebu Talib Ahmed bin Abdullah el-Kenanî el-İskenderanî, İbn-i Yakut, İmamüddin Ebü'l-Berekat Abdullah bin Abdülvehhab, Sadrülislam Ebü't-Tahir İsmail bin Mekkî ez-Zührî el-Malikî'den de kıraat ilmini öğrendi.
İskenderiyye'de Ebu Abdullah Muhammed el-Cezerî'den hadis-i şerif dinledi ve rivayette bulundu. Bunun yanında; Ebu Abdullah Muhammed bin Abdurrahman el-Kaysî es-Sebtî, Ebu Ali el-Hasan bin İsa, Ebu Muhammed Abdülbakî bin Hasan ed-Demirî eş-Şafiî'den de çok istifade etti. Ayrıca Ebu Muhammed Abdullah bin Abdülcebbar el-Kureşî el-Emevî, Ebu Muhammed Abdülazim bin Abdülmün'im el-Kureşî et-Teymî'den de ilim öğrendi.
İlim öğrenmek için Şam'a giden Abdülazim Münzirî, burada ve çevresinde birçok âlimden ilim öğrendi. Şam ve çevresinde ilim öğrendiği hocalarından bazıları şunlardır: Ebu Abdullah Muhammed bin Gassan el-Harecî, Mahmud bin Muhammed, İbnü'ş-Şüyuh Sadreddin Muhammed el-Cüveynî, Ebu Hafs Ömer bin Muhammed el-Bağdadî, Ebü'l-Hasan Ali bin el-Mübarek bin Hasan el-Bercunî, Ebu Bekr Muhammed bin Musa el-Hazimî, Ebü'l-Fadl Mes'ud bin Ali, Ebü'l-Kasım Yahya bin Es'ad el-Bağdadî, Ebu Ali Hasan bin Müslim el-Farisî, Ebü's-Sena Mahmud bin Hibetullah el-Bağdadî, Ebü'l-Mealî, Muhammed bin Vehb es-Sülemî, Ebü'l-Abbas el-Hıdr bin Kâmil ed-Dımaşkî, Ebu Bekr Abdülcelil bin Ebu Galib el-İsfehanî, Ebü'l-Fadl Ahmed bin Muhammed ed-Dımaşkî, Ebu Abdullah Muhammed bin Davud ed-Derbendî, Ebu Muhammed Abdülvahid bin İsmail ed-Dimyatî, İmadüddin Ebu İsmail, Ebu İshak İbrahim bin Abdülvahid el-Makdisî, Yahya bin Abdülmelik et-Taberî, Kadı Cemaleddin Ebü'l-Kasım Abdüssamed bin Muhammed el-Ensarî, Muhammed bin Muhammed et-Teymî, Ahmed bin Abdullah es-Sülemî, Davud bin Ahmed el-Bağdadî, Ahmed bin Muhammed ed-Dımaşkî, Ahmed bin Hamza el-Hububî, Muhammed bin Halef el-Makdisî, Musa bin Abdülkadir el-Ciyelî el-Bağdadî, İsmail bin Abdullah el-Ensarî, Hasan bin Ali el-Esedî, Hüseyin bin Hibetullah es-Sasrî, İbn-i Asakir, Abdurrahman bin Necm el-Ensarî, Kadı Ebu Nasr Muhammed bin Hibetullah eş-Şirazî.
Abdülazim Münzirî'nin baş müderris tayin edildiği Melik Kamil tarafından 621 (m. 1224) yılında yaptırılan Kamiliyye Darulhadisi ve sokağı (sağda) ve kapısı (solda).
Ebu Abdullah Muhammed bin Nasr el-Kureşî, Ebü'l-Hasan Ali bin Abdüssamed er-Razî, Taceddin Ebu Muhammed Abdüsselam bin Ömer el-Cüveynî, Ebu Abdullah Yakut bin Abdullah er-Rumî, Ebu Abdullah Hamd bin Ahmed el-Harranî, Ebü'l-ganim Abdurrahman bin Camî el-Bağdadî, Ebü'l-Ferec Abdülkadir bin Abdülkahir el-Harranî, Muhammed bin Selame el-Attar, Ebu Muhammed Abdülaziz bin Nasr es-Saffar, İsmail bin Zafer en-Nablusî, Ebü'l-Fadl Mealî bin Selame el-Attar, Kadı Ebü'l-Abbas Ahmed bin İsmail et-Temimî, Seyfeddin Ebu Muhammed Abdülganî bin Muhammed el-Harranî.
Abdülazim Münzirî, 606 (m. 1209) senesinde hac vazifesini ifa etmek ve Resul-i Ekrem'in kabr-i şerifini ziyaret etmek için yola çıktı. Medine-i Münevvere'de, Ebu Muhammed Ca'fer bin Muhammed el-İsfehanî ile görüştü. Mekke'de, Şerif Ebu Muhammed Yunus bin Yahya el-Bağdadî, Ebu Bekr Muhammed bin Muhammed el-İsfehanî ve Ebü'l-Abbas Ahmed bin Menzur'dan hadis-i şerif dinledi ve rivayette bulundu. Hicaz'da fazla kalmadı ve hac mevsimi sonunda Mısır'a döndü.
Hayatının büyük bir kısmını Kahire ve Fustat çevresinde geçiren Abdülazim Münzirî, Sahibiyye Medresesi'nde ders verdi. Buralarda istifade ettiği hocalarının sayısı pek çoktur. Bu hocalarından bazıları şunlardır: Ebu Nizar Rebia bin Hasan es-San'anî, Ebu İbrahim Kasım bin İbrahim el-Makdisî, Ebu Muhammed Abdullah bin İbrahim el-Ensarî, Es'ad bin Mahmud el-Acilî, Ebü'l-Hasan Ali el-Mısrî, Ebu Abdullah Muhammed bin Sa'id el-Haşimî, Ebu Muhammed Abdülmucib bin Abdullah el-Harbî, Ebü'l-Ula Mürtefi' bin Hasan es-Serrac, Kadı Abdülmelik bin İsa el-Maranî, İbrahim bin Hibetullah el-Bağdadî, Gıyas bin Faris el-Münzirî, Abdurrahman bin Abdullah er-Rumî, Ebü'l-Hasan Ali bin Muhammed el-Hazrecî, Kadı Ebu Abdullah Muhammed bin Abdülganî, Takıyyüddin Ebu Abdullah Muhammed bin Hasan, Ebü'l-İzz Muzaffer bin Abdullah el-Muhterih, Ebü'l-Fütuh Muhammed bin Ali el-Bağdadî, Ebu Sabir Hamid bin Ebü'l-Kasım el-Ehvazî, Necibüddin Ebu Ali Hasan bin Abdülvehhab el-Kureşî, Ebu Abdullah Muhammed bin Abdullah Mevhub, Adudüddin Ebü'l-Fevaris Merhef bin Üsame, Ebü'l-Harem Mekkî bin Osman es-Sa'dî, Reşidüddin Ebu Muhammed Abdülmuhsin bin Abdülmün'im, Esadüddin Ebu Abdullah Muhammed bin Hasan, Cemaleddin Ebü'l-Hasan Ali bin Zafir, Ebu Muhammed Abdullah bin Muhammed er-Remlî, Ebu Sa'd Muhammed bin Ahmed el-Horasanî, Ebü'l-Hüseyin Muhammed bin Ahmed el-Kenanî, Ebü'r-Rebî Süleyman bin Benin eş-Şafiî, Ebu Muhammed Abdülhâlık bin Salih el-Emevî, Ebu Muhammed Abdülkavi bin Ebü'l-Hasan el-Kayseranî, Kadı Ebü'l-Kasım Hamza bin Ali el-Mahzumî, Kadı Bareztugan bin Mahmud el-Himyerî, Ebu Muhammed Abdullah bin Necm el-Cüzamî, Kadı Taceddin Yahya bin Mansur el-Kâtib, Hasan bin Ukayl es-Sa'dî, Kadı Abdüsselam bin Ali el-Kayseranî, Abdurrahman bin Nefîs es-Sülemî, Kadı Abdüsselam bin Ali ed-Dimyatî, Kadı Abdülaziz bin Hüseyin et-Temimî, Muzaffer bin Ebü'l-Hayr el-Varanî, Ali bin Nasr el-Vasıtî, Kadı Ali bin Yusuf ed-Dımaşkî, Muhammed bin Hüseyin el-Kazvinî, Muhammed bin İbrahim eş-Şirazî, İbrahim bin Osman el-Maranî, İsmail bin Zafir el-Ukaylî, Kadı Hüseyin bin Muhammed et-Temimî, Abdüssamed bin Hasan el-İsbahî, Abdülaziz bin Sahnun en-Nalî, Abdülmuhsin bin İbrahim el-Hazrecî, Ebü'l-Feth Nasr es-Sa'dî, Ebu Mansur Celdek bin Abbdullah el-Muzafferî, Abdüllatif bin Yusuf el-Musulî, Süleyman bin Ahmed es-Sa'dî, Necm bin Ebü'l-Ferec el-Kenanî, Abdullah bin İsmail el-İskenderanî, Mekkî bin Ömer el-Makdisî, Abdülkadir bin Muhammed el-Bağdadî, Murtaza bin Hatem el-Makdisî, İbrahim bin Tercem, Mükerrem bin Muhammed el-Kureşî, Abdurrahman bin Abdülmecid, Ahmed bin Ali el-Malikî, Muhammed bin Muhammed en-Nukanî, Abdullah bin Rafi' eş-Şariî, Ali bin Mahmud el-Cüveysî, Ali bin Muhammed el-İskenderanî, Abdurrahman bin Muhammed el-Lahmî, Ebü's-Su'ud bin Ebü'l-Aşair el-Bazebunî, Ali bin Hibetullah el-Cümmeyzî.
İcazet, diploma demek olup, icazet almış kişi o ilimde derin bilgi sahibi ve yetkili demektir. İcazet veren âlime “Mu'ciz”, icazet verilen talebeye “Müsteciz” denir. İcazetin kısımları vardır. İcazet, uzun bir tahsil ve üstün bir başarı neticesinde verilir. Münzirî, gerek kendi memleketinde, gerekse diğer beldelerdeki (Şam, Harran, Halep, Beytü'l-makdis, İskenderiyye) âlimlerden ilim öğrenip icazet aldı. Abdülazim Münzirî, Bağdat'ta; Hasan bin Muhammed el-Harimî, Kadı Muhammed bin Ca'fer el-Mekkî, Abdülhâlık bin Hibetullah el-Bağdadî, Ebü'l-Ferec Abdülmün'im el-Harranî ve birçok âlimden icazet aldı. Burada icazet aldığı hocalarının sayısı üç yüz otuz beşi geçmektedir. Şam'da icazet aldığı âlimlerin sayısı da yüz otuz beşi geçmektedir. Bunlardan bazıları şunlardır: Mansur bin Ebü'l-Hasan el-Mahzumî, Muhammed bin Ali ed-Dımaşkî, Abdülvahid bin Nasır el-Kerimî, Ahmed bin Hayus el-Ganevî, Ahmed bin Vehb (İbnü'z-Zenf), Abdüsselam bin Mahmud el-Farisî.
Kahire, Fustat, İskenderiyye, Harran, Erbil, Musul, Mekke, İsfehan, Horasan ve Hemedan'da icazet aldığı hocalarından bazıları da şunlardır: Şeyhü'l-müsned Ebü'l-Kasım, Ebü'l-Kerem Hibetullah, Seyyidü'l-Ehl bin Ali el-Ensarî, Ebü'l-Fadl Muhammed bin Yusuf el-Gaznevî, Ali bin İbrahim el-Ensarî, Abdülganî bin Abdülvahid el-Makdisî, Kadı Muhammed bin Abdülaziz el-Aglebî, Ebü's-Sena Şükr bin Sabure el-Avfî, Abdülmecid bin Muhammed el-İskenderanî, Hammad bin Hibetullah el-Fudaylî, Abdülkadir bin Abdullah er-Rehavî, Muhammed bin el-Hıdır, Abdülmücir bin Muhammed el-Kafasî, Ali bin Ahmed el-Bağdadî, Abdüllatif bin Ahmed eş-Şehrezurî, Ahmed bin el-Mübarek el-Lahmî, Zübeyr bin Muhammed el-Buşencî, Ebu Bekr el-Kasım bin Abdullah en-Nişaburî, Muhammed bin Mahmud el-Hemedanî, el-Müeyyid bin Abdürrahim el-Bağdadî, Es'ad bin Sa'id el-İsfehanî, Nasır bin Ali el-Bağdadî, Abdülmuhsin bin Ebü'l-Amid el-Hafifî, Süleyman bin Musa el-Endülüsî.
bin İbrahim el-Ensarî, Abdülganî bin Abdülvahid el-Makdisî, Kadı Muhammed bin Abdülaziz el-Aglebî, Ebü's-Sena Şükr bin Sabure el-Avfî, Abdülmecid bin Muhammed el-İskenderanî, Hammad bin Hibetullah el-Fudaylî, Abdülkadir bin Abdullah er-Rehavî, Muhammed bin el-Hıdır, Abdülmücir bin Muhammed el-Kafasî, Ali bin Ahmed el-Bağdadî, Abdüllatif bin Ahmed eş-Şehrezurî, Ahmed bin el-Mübarek el-Lahmî, Zübeyr bin Muhammed el-Buşencî, Ebu Bekr el-Kasım bin Abdullah en-Nişaburî, Muhammed bin Mahmud el-Hemedanî, el-Müeyyid bin Abdürrahim el-Bağdadî, Es'ad bin Sa'id el-İsfehanî, Nasır bin Ali el-Bağdadî, Abdülmuhsin bin Ebü'l-Amid el-Hafifî, Süleyman bin Musa el-Endülüsî.
Abdülazim Münzirî, ayrıca edebiyat ilmini; Ebü'l-Hasan Ali bin Zafir el-Ezdî, Edip Ebü'l-Hüseyin Yahya bin Salim es-Sülemî, Ebu Muhammed Abdülhakem bin İbrahim el-Irakî, Ca'fer bin Ahmed el-İskenderanî, Hüseyin bin Ebu Mansur el-Vasıtî, Ca'fer bin Şemsü'l-hilafe, Yakut bin Abdullah el-Hamevî, Abdullah bin Sabit eş-Şenhurî, Hasan bin Hüseyin el-Kayseranî, Ömer bin Ali, Muhammed bin Münir el-Bağdadî, Abdurrahman bin Abdülvehhab el-Kavsî, Ahmed bin Abdüsseyyid el-Erbilî ve Edip Ebu Ali bin Sa'dan es-Sanadikî'den öğrendi.
Birçok tasavvuf ehli ile görüştü ve bunların sözlerinden nakiller yaptı. Bunlardan bazıları ise şunlardır: Ebu Muhammed Abdullah et-Türkî, Ebü'l-Abbas Ahmed bin Ebu Bekr et-Tüceybî, Ebu Ali Hasan bin Abdullah et-Tunusî, Ebü'l-Haccac Yusuf bin Harami eş-Şafiî, Ebu Abdullah Muhammed bin Yahya el-Kureşî.
Hadis ilminde ve diğer ilimlerde Münzirî'nin ulaştığı ilmî derece pek yüksekti. İlim talipleri bu kaynaktan çok istifade ettiler. Kendisinden ilim öğrenen ve hadis-i şerif rivayet eden talebeleri arasında, yüksek âlimler ve muhaddisler vardır. Talebelerinden bazıları şunlardır: Abdurrahman bin Hasan el-Ensarî, Müsafir bin Ya'mer el-Ciyzî, Abdülvehhab bin Atik, Abdurrahman bin Ömer, Ömer bin Muhammed el-Hedbanî, Abdurrahman bin Abdülvehhab el-Kavsî, Muhammed bin Şeyh Abdülganî el-Bağdadî, Muhammed bin Yusuf el-Berzalî, İzzeddin bin Abdüsselam, İzzeddin Ahmed bin Muhammed el-Hüseynî, Abdülmün'im bin Halef ed-Dimyatî, Muhammed bin Ali el-Kuşeyrî, Taceddin Ahmed (Necibiyye Medresesi müderrisi).
Abdülazim Münzirî'den icazet alan talebeleri ise şunlardır: İsmail bin İsa el-Kaftî, Ahmed bin Abdurrahman el-Kindî, Taceddin Muhammed bin Ahmed, Kadı Şemseddin bin Hallikan (Vefeyatü'l-a'yan adlı eserin sahibi), Ahmed bin İsa el-Kavsî, Abdülgaffar bin Abdüllatif, Muhammed bin Hasan el-Kanaî, Ahmed bin İbrahim el-Kureşî, Ahmed bin Muhammed el-Halebî, Ahmed bin Muhsin el-Ensarî, Ali bin Muhammed El-Yunînî, Muhammed bin İsmail el-Kaftî, Şemseddin Ahmed bin Ebu Bekr el-İskenderanî, Abdullah bin Reyhan, İsa bin Ömer el-Mahzumî, Osman bin Muhammed et-Tuzî, Abdurrahman bin Abdürrahim el-Kiyzanî, Muhammed bin Hasan et-Tunusî, İshak bin İbrahim el-Vezirî, Ali bin Mahluf en-Nüveyrî, Muhammed bin Ya'kub el-Cevaidî, Yusuf bin Ömer el-Hanefî, Ali bin İsmail el-Mahzumî, Hüseyin bin Esed el-Ensarî.
