Anadolu’da yetişen evliyadan. Edirne’de doğdu. Doğum tarihi belli değildir. 1117 (m. 1705)’te İstanbul’da vefat etti. Babası Celvetiyye tarikatı şeyhlerinden Saçlı İbrahim Efendi’dir. 16 Kasım 1705 (h. 1117) Pazartesi günü vefat etti. Aziz Mahmud Hüdai Tekkesi’nin yakınında Halil Paşa Türbesi’ne, Halil Paşazade Mahmud Bey’in yanına defnedildi.
Abdülhay Efendi, babasının yanında yetişti. Celvetiyye tarikatını da öğrenerek babasından hilafet aldı ve Rumeli Çirmen Sancağındaki bugün Bulgaristan sınırları içinde kalan Akçakızanlık kazasındaki Alaeddin Efendi Zaviyesi’ne şeyh olarak tayin edildi.
Babasının Edirne Selimiye Camii vaizi iken 1070 (m. 1660)’da vefatı üzerine, bu caminin vaizliğine ve tekke şeyhliğine tayin edildi. Bu vazifede uzun müddet kaldı ve insanlara vaazlarında Ehl-i Sünnet yolunu anlattı. 1686’da İstanbul’un Kadırga semtindeki Sokullu Mehmed Paşa Zaviyesi’ne, Kadızade Mahmud Efendi’nin vefatı üzerine tayin edildi. İki sene burada kaldıktan sonra Eminönü Yeni Cami vaizliğine getirildi. 1691’de Selami Ali Efendi’nin vefatı üzerine Aziz Mahmud Hüdai Tekkesi’ne şeyh olarak tayin edildi. Bu vazifesinde ömrünün sonuna kadar kaldı.
Şeyh Abdülhay Celvetî, tasavvuftaki derin ve ince mânâlara vâkıftı. Kalb (gönül) hakkında şöyle buyurmaktadır: “Hadis-i kudside buyruldu ki: “Ben yere göğe sığmam. Fakat haramlardan sakınan temiz mümin kulumun kalbine sığarım.” Allahü teala nefs ile sır makamı arasında bir kalb (gönül) şehri yaratmıştır. Bu şehir daima mamur olmak ister. Gönlün mamur edilmesi usta ve mimar ile olmaz. Ancak Allahü tealanın lütfu ile olur. Hacı Bayram-ı Veli talebelerine; “Kalp şehrinizi mamur ediniz. Allah adamlarının sözlerini dinleyiniz. İlim öğreniniz.” buyurmuştur. Yine Aziz Mahmud Hüdai; “Talebe Allahü tealanın rızasını kazanmakta gayretli olmalı, taş gibi katı olan kalbleri rehber olan zatın terbiyesinde yumuşatmalıdır. Kalbi yumuşayınca bu hâlini hocasına arz edip onun tavsiyeleri, yol göstermesi ile önündeki yollardan engeller kalkar ve matlubuna, maksuduna kavuşur. İman-ı kamil (olgun insan) olur.” buyurdu.”
Eserleri: Abdülhay Celvetî, Abdülhay mahlası ile çok güzel ilahiler söylemiştir. Fakat bu ilahilerin toplandığı divan henüz bulunamamıştır.
Birçok eser yazan Abdülhay Celvetî’nin eserlerinden bazıları şunlardır:
1 Kaside-i Bürde Tercümesi: Manzum olup bir nüshası Nuruosmaniye Kütüphanesi No: 3213’te kayıtlıdır.
2 Fethu’l-beyan li-Husuli’n-Nasri ve’l-Fethi ve’l-Eman: Arapça olup Fetih suresinin tefsiridir. Süleymaniye Kütüphanesi Hacı Beşir Ağa Kısmı No: 34’te kayıtlıdır.
3 Tefsir-i Ba’z-ı Süver-i Kur’aniyye: Türkçe olup Meryem, Yasin, Feth, Rahman, Nebe’, Nazi’at, Abese, Tekvir, İnfitar, Mutaffifin ve Kevser surelerinin tefsiridir. Bir nüshası İstanbul Üniversitesi Türkçe Yazmalar No: 2201’de kayıtlıdır.
4 Şerh-i Gazel-i Hacı Bayram-ı Veli: Bu eseri de İstanbul Üniversitesi Türkçe Yazmalar No: 9771’de kayıtlıdır.
