Nişabur’da yetişen âlimlerin en büyüklerinden. İsmi Abdullah bin Muhammed bin Menazil olup, künyesi Ebu Muhammed’dir. Hamdun-i Kassâr’ın talebesi olup, zahir ve batın ilimlerinde âlim, tasavvuf hâllerine vâkıf, çok yüksek bir zat idi. Kerametler ve faziletler sahibi idi. Hadis ilminde de âlim olup, çok hadis-i şerif dinlemiş ve yazmıştır. 329 (m. 940)’ta Nişabur’da vefat etti. Kabri Enbar şehitliğindedir.
Şöyle anlatılır: Ahmed bin Hamidî Esved, Abdullah bin Menazil’e gelerek; “Rüyamda gelecek seneye kadar öleceğini gördüm, dünyayı terk etmeye hazırlanırsan iyi olur.” dedi. Bunun üzerine Abdullah bin Menazil buyurdu ki: “Bize uzun bir müddetten bahsettin. Gelecek seneye kadar yaşamaya elimde delilim var mı? Ebu Ali Sakafî’den işittiğim şu beyitle yakınlık ve rahat bulmaktayım:
‘Ey sevgiliden uzun süre,
Kaldım uzak diye,
Aşkından şikâyet eden,
Sabret, yarın belki,
Kavuşursun sevgiline.’”
Ebu Ali Dekkak şöyle anlatır: “Bir gün Ebu Ali Sakafî konuşurken Abdullah bin Menazil ona; ‘Ölüme hazır ol, çünkü bundan kurtulmanın çaresi yoktur.’ dedi. Bunun üzerine Ebu Ali Sakafî ona; ‘Ey Abdullah! Sen de ölüme hazır ol, şüphesiz öleceksin.’ deyince, Abdullah bin Menazil kolunu yastık şeklinde uzatarak başını koluna koydu. ‘İşte öldüm.’ dedi ve derhâl ruhunu teslim etti. Bu durum karşısında Ebu Sakafî söyleyecek bir söz bulamadı. Çünkü Abdullah bin Menazil’e fiilen mukabele etmek imkânına sahip değildi. Ebu Ali Sakafî’yi dünyaya bağlayan birtakım sebepler vardı. Abdullah bin Menazil’in ise Allahü teala’dan başka meşguliyeti yoktu. Dünya ile alâkasını kesmişti.”
Hasan bin Haddad bir gün Abdullah bin Menazil’in yanına gitmişti. İbn-i Menazil ona nereden geldiğini sordu. Hasan bin Haddad da; “Ebü’l-Kasım Müzekkir’in meclisinden geliyorum.” dedi. Bunun üzerine İbn-i Menazil; “Ebü’l-Kasım Müzekkir ne anlatıyor?” diye sorunca, İbn-i Haddad; “Haya konusunu.” dedi. Bunun üzerine İbn-i Menazil; “Allahü teala’dan utanmayan bir kimsenin, hayadan bahsetmesi ne kadar şaşılacak bir şeydir.” buyurdu.
Abdullah bin Menazil, Hamdun Kassâr’a; “Bana bir tavsiyede bulun.” deyince, Hamdun da; “Gücün yettiği müddetçe dünyalık bir şeye kızmamaya gayret et!” buyurdu.
Abdullah bin Menazil buyurdu ki: “İnsanlar senin su-i zannından, sen de nefsinin vesvese ve hevasından kurtulduğun vakit, senin için vakitlerin en faziletlisidir.”
“İnsanlar edebe, ilimden çok daha fazla muhtaçtır.”
“İhtiyacı olmayan bir şeyi kendisine lazım kılan, ihtiyacı olan bir şeyi zayi etmek durumunda kalır.”
“Allahü teala çeşitli ibadetleri bildirdi. Sabrı, sıdkı, namazı, orucu ve seher vakitleri istiğfar etmeyi buyurdu. İstiğfarı en sona söyledi. Böylece kula, bütün ibadetlerini, iyiliklerini kusurlu görüp, hepsine af ve mağfiret dilemesi lazım oldu.”
“Çalışıp da tevekkül etmek, bir yere çekilip ibadet etmekten hayırlıdır.”
“Kendisinden ilim öğrendiği zatta ayıp ve kusur arayan, o zatın ilminden, feyiz ve bereketinden istifade edemez.”
“Tevekkül sahibi kimse, her şeyden yüz çevirip Allahü teala’ya dönen kimsedir.”
“Farzlardan birini eda etmeyen, sünneti yapmama belasına yakalanabilir. Sünneti terk edenin ise bidate düşmesi muhakkaktır.”
“Sahip olduğun vakitlerin en faziletlisi; nefsinin istek ve arzularından kurtulduğun ve halk için su-i zanda bulunmadığın vakittir.”
“Nefsi için bir hizmetçi istemediği müddet zarfında kul, kuldur. Kendisi için bir hizmetçi istedi mi, yüksek derecesinden düşmüş ve kulluğun adabını terk etmiş olur. Çünkü başkasının kendisine hizmet etmesini isteyecek kadar nefsini büyük görmüştür.”
“Eğer bir kul, bütün ömrü boyunca bir an riyasız ve nifaksız kalırsa, o bir anın bereketini ta ömrünün sonuna kadar duyar.”
“Ârif kimse, Allahü teala’dan gelen hiçbir şeyi tuhaf karşılamaz.”
“Edep nedir?” diye sorulunca; “Çok çeşitli tarifleri yapılmıştır. Biz deriz ki, edep, insanın nefsini bilmesi, tanımasıdır.” buyurdu.
“İnsanlar kendi şekavet ve haksızlıklarına, haddi aşmaya âşık olurlar. Yani daima kendilerini bedbaht edecek şeyleri yapmak isterler.”
