Bağdat’ta yetişen önde gelen din ve fen âlimlerinden biridir. İsmi Abdüllatif bin Yusuf bin Muhammed bin Ali Ebi Es’ad el-Bağdadî olup, künyesi Ebu Muhammed, lakabı ise Muvaffakuddin’dir. Aslen Musullu olan Abdüllatif Bağdadî, 557 (m. 1161) senesinde Bağdat’ta doğmuştur. Babası zamanın hadis ve kıraat, amcası ise fıkıh âlimlerinden idi.
Abdüllatif Bağdadî önce Arap dili ve edebiyatı öğrenerek bu sahada söz sahibi oldu. Ardından İslam dininin temel itikat ve fıkıh bilgilerini tahsil etti ve sonrasında ilgisini tıp ilmine yöneltti. Tıp alanında derinleşerek önemli çalışmalar yaptı. Tahsil için birçok beldeye gidip, Şam, Kahire, Kudüs ve Musul’da çeşitli âlimlerle görüşerek onlardan istifade etti.
İlimle uğraşmaktan asla boş vakti olmayan Abdüllatif Bağdadî, ya araştırma ve inceleme yapar, ya eserleri inceler, ya talebe okutur ya da eser yazarak zamanını geçirirdi. Orta boylu, ince endamlı, tatlı dilli bir âlimdi; fakat sözünden daha keskin ve etkili olan yönü bilimsel tecrübesi ve neşteridir. Derslerine ilim ve irfan tutkunu öğrenciler katılırdı. Kudüs’te bulunduğu sırada Mescid-i Aksa’da halka açık dersler verirdi. Daha sonra Haleb’e ve Anadolu’ya giderek uzun süre tahsil ve öğretim faaliyetlerinde bulundu. Ömrünün sonlarına doğru Bağdat’a yerleşti ve 629 (m. 1231) senesinde burada vefat etti.
Tıp alanındaki katkıları
Abdüllatif Bağdadî’nin tıp ilmine en büyük katkısı, Galen’in anatomi teorilerini eleştirip, kendi gözlem ve deneyleriyle yeni bir anlayış geliştirmesidir. Galen’in anatomi konusundaki görüşleri o dönemde hatasız kabul edilmekteydi; ancak Abdüllatif Bağdadî, alt çenenin yekpare bir parça olduğunu bizzat inceleyerek tespit etmiş ve doğru bilgiye ulaşmıştır. Bu çığır açıcı yaklaşımıyla anatomi bilgisini bilimsel temele oturtmuştur.
Botanik ve ziraat alanlarında da yetkindir. Yazdığı Kitabü’l-ifadeti ve’l-itibar fi’l-umuri’l-müşahedeti ve’l-havadisi’l-muayeneti bi ardi Mısr adlı eserinde Mısır’ın coğrafyasını, iklimini, hayvanlarını, bitkilerini ve toplum yapısını bilimsel olarak incelemiş ve kayıt altına almıştır.
Eserleri
Abdüllatif Bağdadî’nin eserlerinin sayısı yaklaşık 130 olup, bunlar farklı ilim sahalarını kapsamaktadır:
- Arap dili ve edebiyat: 13 eser
- İslam hukuku: 2 eser
- Edebî inceleme ve tenkit: 9 eser
- Tıp: 53 eser
- Zooloji: 10 eser
- Tevhit ve kelam: 3 eser
- Tarih: 3 eser
- Matematik: 3 eser
- Madenler: 2 eser
- Muhtelif konular: 23 eser
- Felsefe: 48 eser (mantık: 19, tabiat: 10, ilahiyat: 8, siyaset: 9)
Bazı önemli eserleri:
-
1Camiu’l-kebir: Mantık ve ilahiyatla ilgili, 10 cilt
-
2Şerhu erbaine hadisen tayyibeten: Hadis ilmi
-
3Şerhu Kitabu’l-Fusul li-Hippokrat
-
4İhtisaru şerhi’l-Calinus li Kitabi’l-emrari’l-haddeti
-
5İhtisaru kitabu menafii’l-a’za li Calinus
-
6İhtisaru kitabi’l-cenin
-
7İhtisaru kitabü’l-Muna
-
8İhtisaru Kitabi’la’dal
-
9Kitab fi Alati’t teneffüs
-
10Makale fi sigati’z-zıddi bi’z-zıddi
-
11Kitab fi’l-muzil
-
12Kitabu’l-Kifaye fi’t-teşrih
-
13Kitab fi’l-edviyeti’l-müfrede
-
14Kitabu Muhtasaru Ahbari Mısır
-
15Kitabu’l-hikmeti’l-A’laiyye
-
16Kitab fi’n-nihaye ve’l-lanihaye
-
17Kitabu Garibi’l-hadis
-
18Makaletun fi’l-buhran
-
19Kitabu’l-kıyas
-
20Kitabu’l-celi fi’l-hisabi’l-Hindi
-
21Kitabu’l-umde fi’s-siyaseti
-
22Muhtasar fî maba’dettabi’a (Metafizik)
-
23Makaletun fi’ş-şiir (Edebiyat)
Abdüllatif Bağdadî, hem dini hem fenî ilimlerde derinleşmiş, eserleriyle tıp, felsefe, edebiyat ve İslam ilimlerine büyük katkıda bulunmuş çok yönlü bir âlimdir.
