Tebe-i tâbiîn devrinde Basra’da yetişen meşhur hadis, fıkıh âlimi ve evliyâlardan biridir. Adı Abdülvahid bin Ziyad el-Abdî’dir. Ebu Biş’in azatlısıdır. Künyesi Ebu Ubey’dir. Doğum ve vefat tarihleri kesin olarak bilinmemektedir. Ancak meşhur hadis âlimi Buhârî, Abdülvahid bin Ziyad’ın Basra’da yaşadığını, burada hadis ve fıkıh ilmi tahsil ettiğini ve 179 (m. 795) tarihinde vefat ettiğini bildirmektedir. Rivayetlere göre 186–187 (m. 802) yıllarında da vefat ettiği aktarılmıştır.
Abdülvahid bin Ziyad hazretleri, Tebe-i tâbiîn devrinde meşhur hadis ve fıkıh âlimleri olan Ebu İshak Şeybânî, A’meş, Ası mü’l-Ahval, Amr bin Meymun ve Ebu Malik Eşcaî gibi âlimlerin sohbetlerinde bulunmuş; onlardan hadis ve fıkıh ilmî öğrenerek kendisini yetiştirmiştir. Basra’da yetişen meşhur hadis ve fıkıh âlimlerinin ileri gelenleri arasında yer almıştır. Zamanını devamlı ilim öğrenmekle ve ibadet yapmakla geçirmiştir. Hadis ilminde ciddi bir ravi olduğu Yahya bin Saîd ve birçok âlim tarafından belirtilmiştir. Rivayetleri, Küttüb-i Sitte’de yer almaktadır.
Öğrendiği bütün ilimleri hemen çevresindeki insanlara öğretmeye çalışmış; bu konuda hiç vakit kaybetmezdi. Cuma namazından sonra evinin çevresi, hadis ve fıkıh öğrenmek isteyen talebelerle dolardı. Bıkmadan, yorulmadan saatlerce onlara ilim öğretir ve yetişmelerini isterdi. Bir dakikasının boşa geçmesini istemez; öğrenir ya da öğrettirirdi. Sadece namaz vakitlerinde ilim öğrenmeye ve öğretmeye ara verirdi.
Abdülvahid bin Ziyad, çok talebe yetiştirmiştir. Hadis ve fıkıh ilminde zamanının sözüne güvenilen âlimlerinden olan Abdurrahman bin Mehdî, Kays bin Hafs, Yahya bin Yahya en-Nişâbûrî gibi âlimler ondan ders alarak sohbetinde bulunmuş ve ondan çok istifade etmişlerdir.
Rivayet ettiği bazı hadis-i şeriflerde Peygamber Efendimiz şöyle buyurmuştur:
- “Biri namaz kıldığı vakit: ‘Allah’ım, benimle günahlarımın arası doğu ile batı arası kadar uzak olsun! Ya Rabbi! Kıyamet gününde benden yüz çevirme. Allah’ım, beni günahlarımdan beyaz elbisenin kirden paklandığı gibi temiz pak eyle! Allah’ım, beni Müslüman olarak yaşat, Müslüman olarak öldür.’ desin.”
- “Her kim yatsıyı cemaatle kılarsa, gecenin yarısını namazla geçirmiş gibi olur. Ve kim sabah namazını cemaatle kılarsa, bütün geceyi namaz kılmış gibi olur.”
Abdülvahid bin Ziyad, Hafsa binti Sîrîn’den de şu sözleri rivayet etmiştir: Hafsa demiştir ki: “Bana Enes bin Malik; ‘Yahya bin Ebu Amra neden öldü?’ diye sordu. Ben de ‘Taun’dan (ve badandan)’ dedim. Bunun üzerine Resulullah Efendimiz: ‘Taun her Müslüman için şehitliktir’ buyurdu.”
