Osmanlı ilmiye sınıfının 16. yüzyıldaki seçkin temsilcilerinden biri olan Ahizâde Mehmed Efendi (1523-1581), hem akademik kariyeriyle hem de yargı alanındaki hizmetleriyle tanınan çok yönlü bir hukukçudur. Lakabını, anne tarafından dedesi olan meşhur alim Ahî Yusuf Tokadî'den (Ahî Çelebi) almıştır.
Mehmed Efendi, eğitim hayatında Osmanlı’nın en kıymetli hocalarından feyz almıştır. Eğitimi: İlk derslerini Arab Çelebi (Molla Şemseddin) ve Sahn-ı Seman müderrislerinden Molla Abdülbakî’den almıştır. Mülazımlığı: Kanuni Sultan Süleyman Han'ın hocası olan büyük alim Molla Hayreddin'e yardımcı (mülazim) olarak ilmi kariyerine profesyonel bir adım atmıştır.
Müderrislik Durakları: Kariyeri boyunca Anadolu ve Rumeli'nin önemli merkezlerinde dersler vermiştir: Silivri Piri Paşa Medresesi, Edirne Cami-i Atik Medresesi, Hayrabolu Rüstem Paşa Medresesi, İznik Süleyman Paşa Medresesi, İstanbul Sahn-ı Seman ve son olarak Süleymaniye Dârülhadis Medresesi.
Sadece teorik ilimle kalmamış, devletin en kritik idari ve hukuki noktalarında adalet dağıtmıştır. Halep Kadılığı: 1566 yılında Halep'e tayin edilerek yargı görevine başlamıştır. Bursa ve Edirne Kadılıkları: Osmanlı'nın iki eski başkentinde kadılık yaparak tecrübe kazanmıştır. Anadolu Kazaskerliği: 1571 yılında Anadolu Kazaskerliği makamına yükselerek imparatorluğun en üst düzey askeri ve hukuki hakimlerinden biri olmuştur.
Mehmed Efendi, sadece ilmiyle değil, karakteriyle de çevre saygısını kazanmış bir zattı. Mizacı: Vakur duruşu, keskin zekası (çabuk kavrayışlılığı) ve hoşsohbetiyle tanınırdı. Gönül Dünyası: Alimlere, evliyaya ve salihlere karşı beslediği derin muhabbet, onun manevi cihetinin de güçlü olduğunu göstermektedir. Kabri: 1581 yılında vefat ettiğinde, İstanbul Fatih’te bulunan Ahizâde Mescidi Kabristanı’na defnedilmiştir.
