Son devir Osmanlı âlimlerinden. Yüzsekizinci Osmanlı şeyhülislamıdır. İsmi Ömer Hüsameddin’dir. Reisülküttab Atıfzade Mehmed Celaleddin Efendi’nin torunu, Üçüncü Selim Han zamanı ulemasından Cemal Efendi’nin oğludur. “Atıfzade” diye bilinir. 1214 (m. 1799) senesinde İstanbul’da doğdu. 1288 (m. 1871)’de orada vefat etti. Üsküdar’da dedelerinin kabrinin bulunduğu yere defnedildi.
Küçük yaşından itibaren ilim tahsiline yönelip zamanının âlimlerinden aklî ve naklî ilimleri öğrendi. 1229 (m. 1814) senesinde onbeş yaşında iken müderrislik rüusunu (diplomasını) aldı. Birçok medresede ders okutup talebe yetiştirdi. Bu ara iki defa İzmit kadılığı yaptı. 1264 (m. 1847)’de Selanik kadılığına tayin edildi. Aynı sene içinde Mekke-i Mükerreme payesine nail oldu. Bir müddet Evkaf-ı hümayun müfettiş vekilliği yaptı. 1265 (m. 1848)’de Edirne’de kurulan “Meclis-i kebir-i Eyalet” üyeliğinde vazifelendirildi. 1266 (m. 1849)’de İstanbul payesiyle taltif edildi. Daha sonra Bursa “Meclis-i kebir” üyeliğine nakledildi. İstanbul’a dönüşünde, “Encümen-i Daniş” ve bir müddet sonra “Meclis-i maarif” üyeliğine getirildi. 1272 (m. 1855)’te Anadolu kazaskerliğine ve Meclis-i maarif başkanlığına tayin edildi. Bir müddet sonra da şeyhülislam vekillerini seçme meclisi başkanı, 1276 (m. 1859)’da Anadolu kazaskeri oldu. 1278 (m. 1861)’de Rumeli kazaskerliğine yükseltildi. 1280 (m. 1863)’te Şeyhülislam Mehmed Sa’deddin Efendi’nin ayrılmasıyla boşalan şeyhülislamlık makamına getirildi. İki sene 9 ay 10 gün müddetle, bu şerefli vazifeyi adalet ve doğrulukla yürüttükten sonra 1282 (m. 1865) senesinde vazifeden alındı. Kendi evine çekilip ibadet ve taatle meşgul olduğu sırada vefat etti.
Atıfzade Ömer Hüsameddin Efendi, aklî ve naklî ilimlerde âlim olup birçok ilim ve fenlerde hususî çalışmaları vardı. Maarif ile ilgili hususlarda yetkili, vazifesinde adil ve dürüst idi. İnşa ve imlası düzgündü. Soyu temiz, güzel ahlâk sahibi, cömert ve kerem sahibiydi. Zayıf ve güçsüzlere karşı merhametli ve yardımsever idi. Allahü tealanın dininin emirlerini uygulamada çok gayretli olup bir fetvayı hazırlayacağı zaman gece gündüz demeden araştırır, sonra cevabını yazardı. Kaynaklarda eseriyle ilgili bilgiye rastlanmamıştır.
