Tefsir ve Hanefî mezhebi fıkıh âlimi. Künyesi, Ebü’n-Nasr olup; ismi, Ahmed bin Muhammed bin Ömer’dir. Buhara’da Attabiyye mahallesinde doğduğu için Attabî ve Buharî nisbet edildi. İmam ve Zeyneddin lakapları verildi. 586 (m. 1190) yılında Buhara’da vefat etti. Gülabad’daki Yedi Kadı Kabristanı’na defnedildi.
Temel din bilgilerini ve din bilgilerine yardımcı olan alet ilimlerini öğrenen Ebu Nasr Attabî, Arabî ilimler, tefsir ve fıkıh ilminde birçok âlimden ders aldı. Dört mezhebin inceliklerine vakıf oldu. Hanefî mezhebinin usul ve füru bilgilerinde çok yükseldi. Muhammed Şeybanî hazretlerinin kitaplarına şerhler ve açıklamalar yaptı. Dünya malına kıymet vermezdi. Çok cömert olup, güzel ahlâklıydı. Allahü tealanın dinine hizmet için çalışır, taliplerine din bilgilerini öğretirdi. Allahü tealanın emir ve yasaklarını öğretmekten bir an geri durmaz, insanlara nasihatlarda bulunurdu. Pek çok talebe yetiştirdi. Hanefî mezhebi fukahasının meşhurlarından Şemsü’l-eimme Kerderî ve Hafızü’d-din gibi âlimler onun talebeleri arasındaydı.
Eserleri: İmam-ı A’zam hazretlerinin talebelerinden İmam-ı Muhammed Şeybanî hazretlerinin eserlerini şerh etti. Şerhu Camiu’l-kebir (Süleymaniye Kütüphanesi’nde Damat İbrahim Paşa, No: 538’de yazma bir nüshası vardır.) Şerh-i Ziyadat (Süleymaniye Kütüphanesi, Fatih Kısmı, No: 1709, 1710; Çorlulu Ali Paşa Kısmı, No: 185/1; Molla Çelebi Kısmı, No: 47/1, 48), Muhtasarü’l-Cami’, Şerhu Camiu’s-sagîr (Süleymaniye Kütüphanesi, Fatih Kısmı, No: 1685; Yeni Cami Kısmı No: 435), Cami’u’ (Cevami’u) l-fıkh (Eser, el-Fetâva’l-Attâbiyye adıyla da tanınır. Hanefî mezhebinin ilk kaynaklarına dayanır. İmam-ı A’zam Ebu Hanife hazretleri ile talebelerinin içtihatları yanında, mütekadimin ve müteahhirîn Hanefi mezhebi âlimlerinin verdiği fetvaları ihtiva eder. Daha sonraki Hanefî mezhebi fıkıh kitaplarında, özellikle fetvalarda kendisine atıfta bulunulmaktadır.) ve Tefsir-i Attabî (Tefsîrü’l-Attâbî: Süleymaniye Kütüphanesi, Şehid Ali Paşa Kısmı, No: 89) adlı kitaplar onun eserleri arasındadır.
İmam-ı Muhammed Şeybanî’nin Ziyadat’ını şerh ederken; “Vasıyye” kısmında matematikle ilgili bilgiler de vermektedir. İmam-ı Zeyneddin Ebu Nasr Attabî’nin, yukarda saydığımız kitaplarından Şerhu Camiu’s-sagîr’den başka kitapları kütüphanelerde mevcuttur.
