Şafiî mezhebi fıkıh âlimlerinden. İsmi Muhammed bin Davud bin Muhammed'dir. Lakabı Şemseddin, künyesi Ebu Abdullah'tır. Bazilî nisbetiyle meşhur olmuştur. 845 (m. 1441) senesinde Mardin yakınlarında bulunan Ceziretü İbn-i Ömer (Cizre) denilen yerde doğdu. 925 (m. 1519) senesinde Hama'da vefat etti.
Cizre'de büyüdü ve Azerbaycan'a gidip orada zamanının âlimlerinden aklî ve naklî ilimleri tahsil etti. Orada Haviyü's-sagîr, Akaidü'n-Nesefî, Aruzü'l-Endülüsî adlı eserleri ve mantık ilmine dair Şemsiyye, nahiv ilmine dair Kafiye, sarf ilmine dair İzzî gibi eserleri ezberledi. Aklî ilimleri; Molla Zahir, Molla Muhammed Kancefanî, Mevlana Osman el-Bavî'den, naklî ilimleri ise babasından tahsil etti. 890 (m. 1485)'te Şam'a geldi. 895 (m. 1489)'da hac ibadetini yerine getirmek üzere Hicaz'a gitti. Hac ibadetini ifa edip Resulullah Efendimizi ziyaret ettikten sonra Hama'ya gelip yerleşti. Vefat edinceye kadar orada ilim öğretmekle meşgul oldu.
Bazilî hazretlerinin yazdığı Gayetü'l-meram fî ricali'l-Buharî ila Seyyidi'l-Enam adlı eserin yazma nüshasının ilk iki sayfası. Eser Köprülü Kütüphanesi No: 374'de kayıtlıdır.
Bazilî; zahit, dünyaya gönül vermekten ve bel bağlamaktan uzak, gösterişe önem vermeyen, sade yaşayış sahibi bir zattı. Çok ibadet eder, devamlı oruç tutardı. Uzun zaman ders okutmakla ve talebe yetiştirmekle meşgul oldu.
Eserleri
Fıkıh, tarih ve usul ilimlerinde ihtisas sahibi olan Muhammed el-Bazilî'nin birçok kıymetli eseri vardır. Bu eserleri şunlardır:
1-Haşiyetün alâ Cem'u'l-Cevami'i li'l-Mahallî: Fıkıh usulü ilmine dair bir eserdir.
2-Gayetü'l-meram fî ricali'l-Buharî ila Seyyidi'l-Enam
3-Kitabü Mukaddimetü'l-acil li zahireti'l-acil
4-Menakıb-ı Ebü'l-Hasan el-Eş'arî
5-Tuhfetü'l-merdıyye fi'l-mesaili'ş-Şamiyye
6-Bedîu'l-Bedî fî medhi'ş-şefi
7-Tuhfetü zevi'l-ereb fi ma yüraddü aleyna min iştişkali Halep
