Fıkıh ve hadis âlimi. Asıl adı ve künyesi, Ebu Muhammed Kasım bin Muhammed bin Kasım el-Umevî el-Beyyanî el-Kurtubî'dir. Endülüs'ün merkezî şehri olan Kurtuba yakınlarındaki Beyyane'de (Baena) 220 (m. 835) yılında doğdu. Bu sebeple Beyyanî nisbetiyle bilinir. 276 (m. 890) senesi sonlarında vefat etti. Bazı kaynaklar vefat tarihini 277 veya 278 olarak da kaydetmektedir.
Beyyanî, ilk eğitimini Kurtuba'da aldıktan sonra bununla yetinmeyerek ilim öğrenmek üzere şark beldelerine seyahatler yaptı. İmam-ı Malik ve İmam-ı Şafiî hazretlerinin tanınmış talebelerinden; İbn-i Abdülhakem, Müzenî, Rebî, Sehnun, Haris bin Miskin, Yunus bin Abdüla'la es-Sadefî ve İbrahim bin Münzir el-Hizamî gibi zatlardan fıkıh ve hadis öğrendi. Daha sonra Kurtuba'ya dönerek talebe yetiştirmeye başladı. Ahmed bin Halid ibnü'l-Cebbab, İbn-i Lübabe, Muhammed bin Abdülmelik bin Eymen ve kendi oğlu Muhammed, önde gelen talebeleridir.
O devirde Kurtuba emiri Muhammed bin Abdurrahman bin Hakem idi. Beyyanî, emirin resmî yazışmalarını yürüten dairenin başında vazife yaptı. Bu sebeple "Sahibü'l-vesaik" (Resmî belgeler sahibi/sorumlusu) unvanıyla tanındı.
Beyyanî, zamanının en meşhur fıkıh ve hadis âlimlerinden biriydi. Fetvalarında Şafiî ve Malikî mezhebi hükümlerini esas aldığı bildirilmektedir. Müstakil müctehid değilse, bu mezheplerden önceleri birini, sonra da diğerini taklit etmiş olması mümkündür. Amelde Şafiî olmakla beraber, fetva soranlara Endülüs'te yaygın bulunan Malikî mezhebine göre fetva verdiği de söylenir. Nitekim hem Şafiî hem de Malikî âlimlerinin hayatlarının anlatıldığı tabakat kitaplarında kendisine yer verilmiştir.
Eserleri:
- El-İzah fi'r-Reddi ale'l-Mukallidîn: İbn-i Müzeyn, Muhammed bin Ahmed el-Utbî ve Abdullah bin Halid'e reddiye olarak yazdığı eseridir.
- Ayrıca bir tefsiri ve ahad hadislere dair bir eseri olduğu rivayet edilir.
Fıkıh ve hadis âlimi.
“Allah korkusundan Müminin kalbi ürperdiği vakit, ağacın yaprakları düşer gibi günahları dökülür.” Hadis-i şerif
