Hadis, tarih ve Malikî mezhebi fıkıh âlimi. Künyesi, Ebu Ca'fer olup; ismi, Ahmed bin Abdurrahman bin Muhammed bin Abdülbani'dir. Endülüs (İspanya) âlimlerinden olduğu için Endülüsî, muhtemelen doğduğu yere nisbetle Bitrucî denildi. Doğum tarihi bilinmeyen Bitrucî 542 (m. 1147) yılında Kurtuba'da vefat etti. İbn-i Abbas Kabristanı'na defnedildi. Astronomi âlimi Bitrucî daha sonra yaşamıştır.
Bütün İslam âlimleri gibi, ilim öğrenme çağına geldikten sonra, ilim ehli âlimleri arayan Bitrucî, birçok ilim merkezini dolaştı. Gittiği yerlerin âlimlerinden istifadede son derece hırslı olan Ebu Ca'fer Bitrucî; Ebu Ali Gassanî, Muhammed bin Ferec, Ebü'l-Hasan Kaysî, Hazim bin Muhammed, Halef bin İbrahim Mukrî, İbn-i Nehhas ve daha birçok âlimden ilim öğrenip hadis-i şerif rivayet etti. Fıkıh ve hadis ilimlerinde, eskilerin tarihlerinden haber vermekte ve rivayet ehli âlimlerin hayat ve ilimleri hakkında geniş bilgi sahibiydi. Doğuda ve batıda yetişen âlimlerin hayat ve hâllerinden bahsederdi. Yüz bin hadis-i şerifi ravileriyle birlikte ezberleyerek hadis ilminde hafız oldu. Öğrenmiş olduğu ilmi, edinmiş olduğu iyi huy ve güzel ahlâkı ile insanlara örnek oldu. Allahü tealanın dinini öğrenmek ve öğretmek için çok çalıştı. Çok ibadet eder, Allahü tealanın kullarını, Cehennem azabından kurtarmaya gayret ederdi. İnsanlara sık sık nasihatlarda bulunur, doğruyu bilmeyenin, yanlışın peşine düşmekten kurtulamayacağını anlatırdı. Yanlışın peşinden gidenin, sapıtmaktan kurtulamayacağını, sapık bir kimsenin de ebedî saadete kavuşamayacağını bildirirdi.
Talebelerinden İbn-i Beşkuval; “O, hadiste fıkıhta, ilmî şahsiyetlerin biyografisinde ve tarih ilminde, zamanının en ileri gelen hafızlarındandı.” diyerek, onun ilimdeki derecesini ifade etmektedir.
Allahü tealanın rızasına kavuşabilmek için, O'nun dinini ehil kimselere öğretmeye gayret eden Ebu Ca'fer Bitrucî'den; Halef bin Beşkuval, Ebu Muhammed bin Ubeydullah Hacerî, Ebü'l-Hasan Muhammed bin Abdülaziz Şakurî, Muhammed bin İbrahim bin Fehhas, Yahya bin Muhammed Fahri ve daha birçok âlim ilim öğrenip rivayette bulundu. Talebeleri de, hocaları gibi Allahü tealanın dinini yaymak için gayret sarf ettiler. Hocalarından öğrendikleri güzel ilimleri insanlara öğreterek, onların dünya ve ahirette huzura kavuşmalarına vesile oldular.
Pek çok eser yazdığı bildirilen Ebu Ca'fer Bitrucî'nin, kitaplarının neler olduğu bilinmemektedir.
