Osmanlı şeyhülislamlarının otuz dokuzuncusu ve Hanefî mezhebi fıkıh âlimlerinden. İsmi Mustafa'dır. Babası Bolu tüccarlarından Ahmed Efendi'dir. Bolevî Mustafa Efendi diye meşhur olmuştur. 1000 (m. 1592) senesinde Bolu'da doğdu. 1086 (m. 1675) senesinde Kahire'de vefat etti ve orada defnedildi.
İlk tahsilini Bolu'da gördükten sonra ilim öğrenmek için İstanbul'a geldi. Zamanının âlimlerinden aklî ve naklî ilimleri tahsil ettikten sonra Şeyhülislam Yahya Efendi'nin hizmetinde bulundu. İlim öğrenip istifade etti. Onun yanında mülazim (stajyer) olarak vazife yapıp yüksek ilmî derecelere ulaştı. İlk olarak Akhisar kadılığına tayin olundu, arkasından İstanbul Atik Ali Medresesi müderrisliğine nakledildi. Bir müddet Haremeyn (Mekke ve Medine) müfettişliği vazifesini yürüttü.
1055 (m. 1645)'te Bursa ve Edirne kadılığına tayin edildi. 1056 (m. 1646)'da İstanbul kadılığı vazifesine nakledildi. 1057 (m. 1647)'de İstanbul kadılığından alındı. 1063 (m. 1653)'te Anadolu kazaskerliğine getirildi. Daha sonra tekrar İstanbul kadılığına iade edildi. 1065 (m. 1655)'te tekrar Anadolu kazaskerliğine tayin edildi. 1067 (m. 1657)'de Rumeli kazaskerliğine nakledilen Bolevî Mustafa Efendi, on gün sonra Veziriazam Köprülü Mehmed Paşa'nın teşviki ve tavsiyesi ile Sultan Dördüncü Mehmed Han tarafından şeyhülislamlık makamına tayin olundu.
1069 (m. 1659)'da Bolevî Mustafa Efendi vazifeden alınıp Mısır'da ikamet etmesi emredildi. Bir daha İstanbul'a dönme imkanını bulamayan Bolevî Mustafa Efendi, Kahire'de on altı yıl kaldıktan sonra vefat etti.
Bolevî Mustafa Efendi'nin bir fetvası.
Bolevî Mustafa Efendi'nin ders verdiği Atik Ali Medresesi.
Bir yıl on ay müddetle şeyhülislamlık vazifesini adalet ve doğruluk üzere yürüten Bolevî Mustafa Efendi, âlim ve faziletli bir zattı. Bütün ahlâkî faziletlerle kendini süslemişti. Kadılık ve şeyhülislamlık yaptığı müddet içinde vermiş olduğu hükümlerin, Allahü tealanın dinine uygun olmasına çok dikkat eder ve adaletten şaşmazdı. Hak bildiğini söylemekten asla çekinmezdi. Birçok ilimde yüksek derece sahibi olan Bolevî Mustafa Efendi'nin, fıkıh ilminde özel ihtisası vardı.
Eserleri: Birçok ilime dair yazdığı ta'likatı yanında şu kıymetli eserleri vardır:
-
1Şerhu Kenzü'd-Dekaik: Hanefî mezhebi fıkıh usulüne dairdir.
-
2Haşiye-i şerh-i Eşkâli't-te'sis.
