Mısır'da yetişen âlim ve târihçi. İsmi Abdurrahmân bin Hasan'dır. Aslen Habeşistan'ın Cebert bölgesinden olduğu için Cebertî diye meşhur olmuştur. Dedeleri yedi nesilden beri Mısır'a yerleşmiş olup, Kâhire'de El-Ezher Câmiinde ders vermişler, birçok âlim yetiştirmişlerdir. Babası Ezher Medresesinde hey'et (astronomi) âlimi idi. 1168 (m. 1753) senesinde Kâhire'de doğdu. 1237 (m. 1822) senesinde orada vefât etti.
Mekke-i mükerreme ve Medîne-i münevverede ilim tahsil eden Cebertî, Kâhire'deki Ezher Üniversitesinden mezun oldu. Aynı üniversitede ders vermeye başladı. Mısır'ın Fransızlar tarafından işgâl edilmesi sırasında, Napolyon Bonaparte, Cebertî'yi Mısır idâresi için kurulan âyan ve eşraf divânına âzâ (üye) tâyin etti. Bu dönem sona erince, Osmanlı Devletinin Mısır valisi Kavalalı Mehmed Ali Paşa tarafından Saray muvakkitliğine tâyin edildi. Mısır târihiyle ilgili eserler yazdı.
Eserleri:
-
1Acaibü'l-asar fî't-Teracim ve'l-Ahbâr: Târih-i Cebertî adıyla da bilinen bu eserinde, 1100-1236 (m. 1688-1821) târihleri arasındaki hadisleri anlatmıştır. 1205 (m. 1791) senesinden sonra yazmaya başladığı bu eser, Mısır târihi için önemli bir kaynaktır. Cebertî bu târihi hazırlarken, ihtiyarların hâtıralarından, devlet vesîkalarından, kabir kitâbelerinden faydalandı. Kendi devrindeki hâdiseleri de kendi görüş ve hâtıralarına dayanarak yazdı. Bu eserin sosyolojik değeri yüksektir.
-
2Muzhirü't-Takdîs bi-Zihâbi Devleti'l-Fransis: Bu eserinde Fransız işgâl devrini anlatmıştır. 1958 senesinde iki cilt hâlinde basılmış olan bu eser, iki defâ Türkçeye tercüme edilmiş, ikinci tercüme, Târih-i Mısır adıyla basılmıştır.
Cebertî'nin ayrıca Muhtasaru Tezkiretü'ş-Şeyh Davud el-Antakî, Nakdun li kitabi elf leyle ve Düstüru takvimi'l-kevakibi's-seb'a adlı eserleri vardır.
Mu'cemü'l-matbuat, cilt-1, sh. 675; Osmanlı Müellifleri, cilt-1, sh. 377; Yeni Rehber Ansiklopedisi, cilt-4, sh. 284.
Abdurrahman Cebertî'nin yazdığı ve daha ziyade Târih-i Cebertî diye bilinen Acaibü'l-asar fî't-Teracim ve'l-Ahbâr adlı eserinin kapak sayfası (sağda) ve yazma nüshasının ilk iki sayfası (solda). Yazma nüsha Ümmü'l-kura Üniversitesi Kütüphanesi No: 1847'de kayıtlıdır.
