CELALEDDİN MAHALLÎ

Muhammed bin Ahmed bin Muhammed bin İbrahim bin Ahmed bin Haşim Mahallî Tefsir, fıkıh, kelam, usul-i fıkh, nahiv ve mantık âlimi.
A- A+

Tefsir, fıkıh, kelam, usul-i fıkh, nahiv ve mantık âlimi. İsmi Muhammed bin Ahmed bin Muhammed bin İbrahim bin Ahmed bin Haşim Mahallî olup lakabı Celaleddin'dir. 791 (m. 1389)'da Kahire'de doğdu. 864 (m. 1459)'da orada vefat etti. Babünnasr dışındaki aile kabristanına defnedildi. Celaleddin Mahallî'nin ders verdiği Müeyyed Camii.

Kahire'de yetişen Celaleddin Mahallî, burada Kur'an-ı Kerim ve çeşitli ilmî kitapları okudu. Fıkıh, usul-i fıkh ve Arap dili ve edebiyatını, Şemseddin Birmavî'den öğrendi. Baybarsiyye denilen yerde Şemseddin Birmavî'nin yanında kaldı. Ondan çok istifade etti. Fıkıh ilmini; Beycurî, Celaleddin Belkinî, Velî el-Irakî'den, usul ilmini; İzzeddin bin Cema'a'dan, nahiv ilmini; İbn-i Hişam'ın torunu Şihabeddin Uceymî ve Şemseddin Şettanufî'den, feraiz ve hesap ilimlerini; Nasireddin bin Enes Mısrî'den, mantık, cedel, meani, beyan, aruz ve usul-i fıkh ilmini; Bedreddin Aksarayî'den öğrendi. Tefsir ve diğer ilimlerde meşhur olan Bisatî'den çok istifade etti. Bisatî'nin yanında kaldı. Alaeddin Buharî'den de istifade eden Celaleddin Mahallî, ona, çok fazla hürmet gösterdi. Celaleddin Mahallî; Nizameddin Sayramî, Şemseddin bin Deyrî ve diğer Hanefî âlimlerinin, Mecdüddin Beramî, Şemseddin Irakî ve diğer Şafiî âlimlerinin ve Şihabeddin Ahmed Magravî el-Malikî'nin derslerinde hazır bulundu. Ayrıca Kemaleddin Demirî, Şihabeddin ibni İmad, Bedreddin Tanbedî ve birçok âlimlerin ilim meclislerinde bulundu. Hadis ilmini Velî el-Irakî ve Hafız ibni Hacer'den öğrenmiştir. Velî el-Irakî'nin Elfiye şerhi'ni okuyan Celaleddin Mahallî'ye, bu şerhi okutması için icazet verilmiştir. Aklî ve naklî ilimlerde akranlarından çok ileride olan Celaleddin Mahallî, geçimini manifaturacılıktan sağlıyordu. Daha sonra yerine dükkânda duracak birini buldu. Yine arasıra dükkâna gidip gelirdi. Kendisini eser yazma ve ders okutma işine verdi. Cem'u'l-Cevami', Verakat, Minhacı Ferî ve Berde kitaplarına şerhler yaptı. Bu şerhlerinin kısa ve anlaşılır olmasına dikkat etti. Hacca dair bir eser yazdı. Âlimler, onun eserlerini okumak için çok gayret gösterdiler. Şemseddin Bamî, onun yazmış olduğu eseri Venaî'den dinledi. Onun bu eserini beraberinde Şam'a götürdü. Celaleddin Mahallî'nin eserlerini ilk defa Şam'a götüren Şemseddin Bamî olmuştur. Hatta talebelerine, Celaleddin Mahallî'nin eserlerini yazmalarını ve okumalarını emretmiştir. Celaleddin Mahallî, ilimde derin bilgi sahibi olması ile meşhurdur. Ondan pek çok kimse ilim öğrenmiş, fazilet sahibi kimseler, ondan ilim öğrenmek için uzak beldelerden yanına gelmişlerdir. Birçok kimse ondan icazet alıp daha o hayatta iken ders vermişlerdir. Celaleddin Mahallî, az hadis-i şerif rivayet etti. Büyük âlimler onun derslerini dinledi. Şemseddin Muhammed bin Abdurrahman Sahavî, ondan ilim öğrendiğini söylemiştir. Celaleddin Mahallî 844 (m. 1440) senesinde Şihabeddin Kevranî'nin yerine Berkukiyye Medresesi'nde fıkıh dersleri verdi. Müeyyidiyye Medresesi'nde de müderrislik yaptı. Ona kadılık vazifesi teklif edildiği hâlde kabul etmedi.

Celaleddin Mahallî'nin yazdığı El-Envarü'l-mudiyye fî medh-i hayri'l-Beriyye adlı eserin Melik Suud Üniversitesi Kütüphanesi No: 7126'da kayıtlı yazma nüshasının ünvan sayfası (sağda) ve Celaleddin Mahallî'nin başlayıp Süyutî'nin bitirdiği ve Celaleyn Tefsiri diye meşhur olan eserin Köprülü Kütüphanesi MAB Kısmı No: 1 kayıtlı yazma nüshasının ilk sayfası (sağdan ikinci) ve Şerhu Cem'ıl-cevami' li's-Sübkî adlı eserinin Melik Suud Üniversitesi Kütüphanesi No: 6251'de kayıtlı yazma nüshasının ünvan sayfası (soldan ikinci) ve bu eserin ilk sayfası (solda).

Çok zekiydi. Kâmiliyye Camii'nin imamı, onun meşhur âlim Venaî ile olan ilmî bir sohbetine rastladığını, Celaleddin Mahallî'nin konuşmalarını çok beğendiğini ve takdir ettiğini söylemektedir. İnce dinî mevzuları çok kolay çözer ve anlaşılabilecek şekilde anlatırdı. Celaleddin Mahallî, büyük-küçük herkesin hürmetini, takdir ve sevgisini kazanmıştı. Vakar sahibiydi. İlimdeki yüksekliği her tarafa yayıldı. Uzak memleketlerden fetva almak için ona gelirlerdi. O, fakirlere ve muhtaçlara devlet tarafından yardım yapılması için gerekli teşebbüslerde ve tavsiyelerde bulunurdu. Celaleddin Mahallî, birkaç defa hacca gitti. Daha sonra yakalandığı bir hastalıktan vefat etti. Babü'n-Nasr kapısında bulunan musalla taşının önünde, kalabalık bir cemaat cenaze namazını kıldı. Babasının ve dedelerinin bulunduğu kabristanda, hayatta iken tahsis etmiş olduğu kabre defnedildi. Onun vefatına herkes çok üzüldü. Dine olan hizmetinden dolayı, herkes onu hayırla andı. Vefatından sonra bir talebesi onun için bir mersiye yazdı.

Celaleddin Mahallî'nin yazdığı Kenzü'z-zehair fî şerhi't-taiyyeti adlı eserin Melik Suud Üniversitesi Kütüphanesi No: 440'da kayıtlı yazma nüshasının ünvan sayfası (sağda) ve Şerhü'l-verakat li İmami'l Haremeyn adlı eserinin Melik Suud Üniversitesi Kütüphanesi No: 3704'de kayıtlı yazma nüshasının ünvan sayfası (ortada) ve bu eserin ilk sayfası (solda).

Eserleri: Birçok eser yazmıştır: Bazıları şunlardır: 1- El-Envarü'l-mudiyye fî medh-i hayri'l Beriyye, 2- Teshilü'l-fevaid fi'n-nahvi, 3- Tefsirü'l-Kur'ani'l-kerim: Celaleddin Mahallî, İsra suresine kadar tefsir etti. Kalan kısmın tefsirini Celaleddin Süyutî tamamladı. Onun için bu tefsire, Tefsir-i Celaleyn (iki Celaleddin'in yaptığı tefsir) denir. Defalarca basılmıştır. 4- El-Cehr bi'l-Besmele, 5- Şerhü'l-İ'rab an-Kavaidi'l İ'rab, 6- Şerhu cem'ıl-cevami' li's-Sübkî: Usul-i fıkha dair bir eserdir. 1308'de Kahire'de basılmıştır. 7- Şerhü'l-verakat li İmami'l-haremeyn: 1996'da Riyad'da basılmıştır. 8- Kenzü'z-zehair fî şerhi't-taiyyeti, 9- Kenzu'r-ragıbin fî şerhi minhaci't-talibîn li'n-Nevevî fi'l-Füru: 1283'te Kahire'de basılmıştır. 10- Menasikü'l-Hac, 11 Kitab fi'l-cihat, 12- Haşiyetün alâ şerhi Camiu'l-Muhtasar, 13- Haşiyetün alâ cevahiri'l İsnevî, 14- Şerhu'ş-Şemsiyye fi'l-mantık, 15 Tekmilü'l-makasıd li İbn-i Malik: Nahiv ilmine dair bir eserdir. 16- Muhtasaru't-tenbih li'ş-Şirazî: Şafiî fıkhına dair bir eserdir.

Whatsapp İkon Facebook İkon Bağlantıyı Kopyala
İslam Alimleri Ansiklopedisi, Türkiye Gazetesi Yayınları