Usul, hılaf, hadis, edebiyat ve Hanbelî mezhebi fıkıh âlimi. Künyesi, Ebü'l-Kasım olup; ismi, Cüneyd bin Ya'kub bin Hasan bin Haccac bin Yusuf'tur. 451 (m. 1059) yılında Geylan köylerinden birinde doğdu. Doğum yerine nisbetle Geylanî denildi. Bağdat'ta Babü'l-Ezc'de yerleşti. 546 (m. 1151) yılında Bağdat'ta vefat etti. Cenaze namazını Abdülkadir-i Geylanî hazretleri kıldırdı.
Zamanın ileri gelen âlimlerinden ilim öğrenen Ebü'l-Kasım Cüneyd-i Geylanî, memleketindeki âlimlerden aldığı bilgileri, Bağdat'ta tamamladı. Ebu Muhammed Temimî, Kadı Ebü'l-Hüseyin, Ebü'l-Hasan Hakkarî, Ebü'l Hasan bin Allaf, Talha Akulî ve daha birçok âlimden ilim öğrenip hadis-i şerif işitti. Ya'kub Berzebinî'den fıkıh ilmi öğrendi. Ebu Mansur bin Cevalikî'den edebiyat ilimlerini tahsil etti. Fıkıh usulü, mukayeseli hukuk, hadis-i şerif ve Hanbelî mezhebi fıkıh bilgilerinde âlim oldu.
Müslümanlara faydalı olmak ve Allahü tealanın dinini yaymak için çok çalıştı. Kıble ve namaz vakitlerinin tayini hususunda kıymetli bilgileri ihtiva eden büyük bir eser yazdı. Fazilette, dine bağlılıkta, güzel ahlâkta örnek bir kimseydi. Haram ve şüphelilerden şiddetle kaçar, mubahların birçoğunu terk ederdi. İnsanlara sık sık emri ma'rûfta bulunur, Allahü tealanın emir ve yasaklarını öğretirdi. Ebü'l-Abbas bin Lübeyde'nin; “Hadis ilminde doğru, güvenilir ve zahit bir zattı. Onun hakkında iyilikten başka bir şey bilinmez.” dediği, kitaplarda yazılıdır. Cüneyd-i Geylanî hazretlerinden birçok âlim ilim öğrendi. İbn-i Asakir ve Sem'anî gibi büyük âlimler, ondan ilim öğrenip hadis-i şerif rivayet edenler arasındaydı.
